Có lúc gia đình đưa trẻ đi trị liệu một thời gian nhưng chưa thấy thay đổi rõ. Trẻ vẫn khó giao tiếp, vẫn bùng nổ, vẫn kén ăn hoặc vẫn không tự làm được việc gia đình mong. Cảm giác thất vọng là điều dễ hiểu, nhất là khi gia đình đã bỏ nhiều thời gian, tiền bạc và hy vọng.
Trước khi kết luận trị liệu vô ích hoặc trẻ không tiến bộ, nên xem lại mục tiêu, cách đo tiến triển và mối liên hệ giữa buổi trị liệu với đời sống hằng ngày. Đôi khi trẻ có thay đổi nhỏ nhưng chưa được nhận ra. Đôi khi mục tiêu chưa đúng trọng tâm. Cũng có khi cách hỗ trợ thật sự cần điều chỉnh.
Mục tiêu có đủ cụ thể không
Nếu mục tiêu là nói tốt hơn hoặc ngoan hơn, rất khó biết trị liệu có hiệu quả hay không. Gia đình và chuyên viên cần cùng xác định trẻ đang cần thay đổi trong tình huống nào. Ví dụ, trẻ dùng cử chỉ để xin thêm trong bữa ăn, chuyển từ chơi sang tắm ít căng hơn, hoặc ngồi tham gia hoạt động bàn trong thời gian phù hợp hơn.
Mục tiêu cụ thể giúp theo dõi tiến triển nhỏ. Trẻ chưa nói câu dài nhưng đã biết nhìn và đưa hình để yêu cầu, đó có thể là tiến bộ quan trọng. Trẻ chưa tự mặc toàn bộ nhưng đã kéo được một phần áo, đó cũng là bước tiến.
Gia đình có thể hỏi chuyên viên mục tiêu hiện tại là gì và dấu hiệu nào cho thấy trẻ đang đi đúng hướng. Nếu câu trả lời không rõ, kế hoạch cần được làm rõ hơn.
Kỹ năng có xuất hiện ngoài phòng trị liệu không
Một kỹ năng xuất hiện trong buổi trị liệu chưa chắc tự động xuất hiện ở nhà hoặc trường. Trẻ có thể làm tốt với chuyên viên trong phòng quen, nhưng khó khi có tiếng ồn, người khác, lịch gấp hoặc đồ vật khác. Đây là lý do cần đưa mục tiêu về sinh hoạt thật.
Nếu kỹ năng chưa lan ra đời sống, gia đình nên hỏi cách chuyển giao. Có thể cần luyện trong bữa ăn, giờ chơi, buổi sáng hoặc lớp học. Cũng có thể giáo viên cần biết cách hỗ trợ giống hoặc gần giống chuyên viên.
Trị liệu không nên là một đảo riêng. Nó cần có cầu nối với nơi trẻ sống, học và chơi.
Cách hỗ trợ có phù hợp với trẻ không
Không có phương pháp nào phù hợp với mọi trẻ. Nếu trẻ luôn sợ buổi trị liệu, không hiểu hoạt động, quá tải hoặc chỉ làm theo để tránh bị ép, cần xem lại. Trẻ có thể cần mục tiêu nhỏ hơn, cách chơi khác, môi trường ít kích thích hơn hoặc sự tham gia của gia đình nhiều hơn.
Gia đình nên nói thật với chuyên viên về phản ứng của trẻ sau buổi trị liệu. Trẻ có kiệt sức không, có áp dụng được ở nhà không, có vui hơn khi giao tiếp không. Những thông tin này giúp điều chỉnh kế hoạch.
Nếu gia đình đã trao đổi nhiều lần mà vẫn không thấy mục tiêu rõ hoặc trẻ căng thẳng kéo dài, có thể cân nhắc ý kiến thứ hai. Điều này nên được làm vì nhu cầu của trẻ, không phải để tìm lỗi.
Cần phân biệt không tiến bộ và tiến bộ chưa đúng nơi gia đình cần
Có khi chuyên viên thấy trẻ đã chú ý lâu hơn, bắt chước tốt hơn hoặc dùng thêm cử chỉ, nhưng gia đình vẫn kiệt sức vì buổi sáng, bữa ăn hoặc giấc ngủ không thay đổi. Hai điều này có thể cùng đúng. Trẻ có tiến bộ trong kỹ năng nền, nhưng mục tiêu chưa chạm vào tình huống làm gia đình khó nhất.
Gia đình có thể mang một tình huống cụ thể vào buổi trao đổi, chẳng hạn mỗi sáng trẻ khó rời nhà, hoặc mỗi tối trẻ mất hơn một giờ để ngủ. Sau đó hỏi chuyên viên kỹ năng đang tập liên quan đến tình huống đó như thế nào. Nếu chưa liên quan, kế hoạch cần thêm cầu nối từ phòng trị liệu sang đời sống.
Theo dõi tiến triển nên đủ nhẹ để gia đình làm được
Gia đình không cần biến nhà thành phòng trị liệu thứ hai. Nhưng một cách ghi rất ngắn có thể giúp thấy thay đổi. Ví dụ, trong hai tuần chỉ ghi trẻ đã dùng cách nào để xin giúp, cơn khóc kéo dài bao lâu, hoặc trẻ cần bao nhiêu lần nhắc để chuyển hoạt động. Ghi một chỉ số nhỏ thường bền hơn ghi quá nhiều rồi bỏ cuộc.
Nếu dữ liệu nhỏ cho thấy trẻ căng thẳng hơn, ngủ kém hơn hoặc sợ hoạt động trị liệu, đó cũng là thông tin quan trọng. Trị liệu có chất lượng cần lắng nghe phản ứng của trẻ. Sự hợp tác thật không phải là trẻ im lặng chịu đựng, mà là trẻ có thể tham gia với mức hỗ trợ phù hợp và dần dùng kỹ năng trong đời sống.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả mục tiêu chức năng, trị liệu lấy gia đình làm trung tâm và theo dõi tiến triển trong sinh hoạt.