Anh chị em trong gia đình có thể hỏi những câu làm cha mẹ lúng túng: vì sao em được giúp nhiều hơn, vì sao em hay la hét, vì sao cả nhà phải đổi kế hoạch, hoặc liệu em có khỏi không. Những câu hỏi này không phải là ích kỷ. Chúng cho thấy trẻ cũng đang cố hiểu gia đình mình.
Cha mẹ không cần có câu trả lời hoàn hảo. Cần trả lời trung thực, ngắn và phù hợp tuổi.
Nếu người lớn né tránh tất cả câu hỏi khó, anh chị em vẫn tự tìm lời giải. Các em có thể nghĩ cha mẹ giấu điều gì đáng sợ, hoặc nghĩ mình không được phép nói về cảm xúc trong nhà. Một câu trả lời chưa hoàn hảo nhưng bình tĩnh thường tốt hơn im lặng kéo dài.
Nói về nhu cầu mà không biến em thành vấn đề
Thay vì nói “vì em bị bệnh nên phải chịu”, cha mẹ có thể nói em có một số việc khó hơn, như nghe tiếng ồn, chờ đợi hoặc nói điều mình muốn, nên người lớn đang giúp em học từng bước. Cách nói này giải thích khó khăn mà vẫn giữ phẩm giá của em.
Anh chị em cũng cần biết rằng cảm xúc của mình được phép tồn tại. Có lúc thương em, có lúc bực, có lúc ghen đều là cảm xúc thật.
Ngôn ngữ nên tách trẻ khỏi khó khăn. Thay vì nói "em là vấn đề", hãy nói có những tình huống khó với em và người lớn đang tìm cách hỗ trợ. Thay vì nói "con phải chịu vì em", hãy nói mỗi người trong nhà có nhu cầu khác nhau và cha mẹ sẽ cố bảo vệ thời gian, đồ dùng và cảm xúc của từng con.
Nếu câu hỏi liên quan đến chẩn đoán, hãy giải thích vừa đủ. Tên chẩn đoán có thể hữu ích, nhưng không nên biến thành câu trả lời duy nhất. Anh chị em cần hiểu điều gì xảy ra trong đời sống hằng ngày và các em có thể làm gì khi thấy khó, chứ không chỉ nhớ một nhãn.
Giữ công bằng bằng cách nhìn nhu cầu riêng
Công bằng không phải lúc nào cũng là mọi người nhận giống nhau. Có khi một trẻ cần thêm hỗ trợ, còn trẻ khác cần thời gian riêng với cha mẹ. Cha mẹ nên nói rõ rằng mỗi con đều quan trọng.
Nếu anh chị em phải nhường quá nhiều, trẻ có thể tích tụ buồn bực. Gia đình cần tạo cơ hội để các con khác cũng được chăm sóc.
Công bằng cần được chứng minh bằng hành động nhỏ. Cha mẹ có thể giữ một khoảng thời gian riêng, bảo vệ đồ chơi riêng, hoặc nói rõ rằng anh chị em không phải luôn nhường. Khi trẻ thấy nhu cầu của mình cũng được cha mẹ bảo vệ, lời giải thích về công bằng sẽ đáng tin hơn.
Gia đình cũng nên cho phép câu hỏi lặp lại. Một câu trả lời hôm nay có thể chưa đủ cho tuần sau, nhất là khi trẻ lớn hơn hoặc có sự cố mới. Việc hỏi lại không có nghĩa trẻ không hiểu; có thể trẻ đang xử lý cảm xúc ở tầng sâu hơn.
Khi câu hỏi chạm vào tương lai
Những câu như "sau này ai chăm em" hoặc "em có đi học, đi làm được không" có thể làm cha mẹ đau lòng. Không cần hứa điều mình không biết. Có thể trả lời rằng gia đình đang giúp em học từng kỹ năng, người lớn sẽ chuẩn bị kế hoạch, và con không phải gánh trách nhiệm đó một mình.
Với trẻ lớn, có thể nói thêm rằng tương lai cần nhiều người lớn và dịch vụ cùng tham gia. Anh chị em có thể yêu thương và hỗ trợ theo cách phù hợp, nhưng không phải trở thành người chăm sóc chính chỉ vì mình là anh hoặc chị.
Tránh giao vai trò người chăm sóc quá sớm
Anh chị em có thể giúp trong việc nhỏ, nhưng không nên bị đặt vào vai người chịu trách nhiệm chính. Trẻ vẫn cần được là trẻ, có sở thích, bạn bè và không gian riêng.
Một cuộc trò chuyện tốt giúp anh chị em hiểu hơn mà không phải gánh thay người lớn.
Sau khi trả lời câu hỏi khó, cha mẹ nên quan sát phản ứng của anh chị em. Có em im lặng, có em đổi chủ đề, có em hỏi thêm vào lúc khác. Người lớn có thể quay lại bằng câu nhẹ: hôm trước con hỏi chuyện đó, hôm nay con còn nghĩ gì không. Cách quay lại này cho trẻ biết chủ đề khó vẫn được phép nói.
Nếu anh chị em có dấu hiệu lo âu kéo dài, né về nhà, thành tích giảm, thường xuyên tức giận hoặc nói rằng mình không còn quan trọng, gia đình nên tìm hỗ trợ thêm. Hỗ trợ anh chị em không phải phần phụ; đó là cách giữ sức khỏe cho cả gia đình.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ gia đình, quyền trẻ em và sức khỏe tinh thần của trẻ.