Khi gia đình lo lắng nhưng trường nói trẻ "không có vấn đề", cha mẹ có thể cảm thấy mình bị phủ nhận. Ở chiều ngược lại, giáo viên cũng có thể thật sự chỉ thấy trẻ yên lặng, làm theo yêu cầu, không làm phiền lớp và không bộc lộ khó khăn rõ ràng. Hai bên không nhất thiết đang nói dối nhau; họ có thể đang nhìn hai phần khác nhau của cùng một đứa trẻ.
Điều cần làm là mở rộng cách hiểu về "ổn". Trẻ ổn không chỉ là trẻ không gây rối trong lớp. Một trẻ có thể cố gắng giữ bình tĩnh ở trường rồi vỡ ra ở nhà. Một trẻ khác có thể im lặng vì sợ sai, không hiểu bài hoặc không biết xin giúp. Nếu người lớn chỉ nhìn hành vi dễ thấy, khó khăn âm thầm sẽ bị bỏ qua.
Mang ví dụ cụ thể từ nhà
Gia đình nên mô tả điều xảy ra sau giờ học bằng ví dụ cụ thể: trẻ khóc trên đường về, ngủ nhiều bất thường, cáu gắt, đau bụng, đau đầu, không muốn đến trường, mất rất lâu để thay đồ, hoặc phản ứng mạnh vào những ngày có môn học hay hoạt động nhất định. Những dấu hiệu này giúp trường hiểu phần họ không nhìn thấy trong lớp.
Nếu có thể, gia đình nên ghi lại thời điểm, tần suất và hoàn cảnh. Ví dụ, dấu hiệu xuất hiện sau ngày có thể dục, sau giờ ăn trưa, sau khi đổi chỗ ngồi, hoặc sau khi có bài kiểm tra. Ghi chép ngắn trong vài tuần thường hữu ích hơn một cuộc trao đổi chỉ dựa trên cảm xúc lúc quá mệt.
Gia đình không cần biến mình thành người điều tra chuyên môn. Chỉ cần ghi đủ để đặt câu hỏi rõ hơn: điều gì ở trường có thể làm trẻ dùng quá nhiều sức, và trường có thể quan sát thêm ở đâu.
Hỏi trường về chi tiết trong ngày
Thay vì hỏi chung "con có ổn không", gia đình có thể hỏi những chi tiết cụ thể hơn. Trẻ chơi với ai, có chủ động xin giúp không, giờ nào trẻ im lặng nhất, khi chuyển tiết có cần nhắc nhiều không, trẻ có ăn trưa không, có tránh hoạt động nhóm không, và sau giờ ồn trẻ có thay đổi không. Những câu hỏi này giúp giáo viên quan sát sâu hơn.
Giáo viên cũng có thể cung cấp thông tin mà gia đình không biết. Có trẻ ở nhà nói rằng mình ổn nhưng ở lớp lại ngồi một mình. Có trẻ ở nhà phản ứng mạnh nhưng ở trường đang cố gắng che giấu khó khăn. Khi hai nguồn thông tin được đặt cạnh nhau, bức tranh về trẻ đầy đủ hơn.
Nếu có rào cản ngôn ngữ, gia đình nên xin tóm tắt bằng văn bản hoặc dùng phiên dịch khi cần. Những câu như "trẻ ổn" hoặc "không có vấn đề" dễ bị hiểu khác nhau nếu không có ví dụ đi kèm.
Nhìn vào chi phí sau khi trẻ cố gắng
Một số trẻ có khả năng "giữ mặt ngoài" trong thời gian ngắn. Các em làm theo, không phàn nàn, không gây rối, nhưng phải dùng rất nhiều năng lượng để chịu tiếng ồn, hiểu hướng dẫn, đoán luật xã hội hoặc kiểm soát cảm giác. Khi về nhà, nơi an toàn hơn, toàn bộ mệt mỏi mới lộ ra.
Điều này không có nghĩa nhà trường sai khi nói chưa thấy vấn đề. Nó có nghĩa người lớn cần nhìn cả chi phí sau giờ học. Nếu một ngày học "ổn" luôn dẫn đến tối kiệt sức, khó ngủ hoặc bùng nổ, môi trường học vẫn cần được xem lại.
Gia đình có thể dùng cách nói trung tính với trường: "Ở lớp có thể con đang cố gắng rất nhiều. Ở nhà chúng tôi thấy dấu hiệu mệt sau giờ học. Mình có thể cùng xem hoạt động nào làm con tốn sức nhất không?" Cách nói này giảm cảm giác đối đầu và hướng cuộc trò chuyện về dữ liệu.
Đề nghị thử hỗ trợ nhỏ trước khi có kế hoạch lớn
Nếu chưa đủ căn cứ cho một kế hoạch hỗ trợ lớn, trường và gia đình vẫn có thể thử điều chỉnh nhỏ. Ví dụ, báo trước thay đổi, kiểm tra hiểu sau hướng dẫn dài, cho trẻ có nơi nghỉ ngắn, giảm yêu cầu trả lời trước lớp, ghi điểm chính lên bảng, hoặc có một người lớn trẻ biết có thể hỏi khi bối rối.
Hỗ trợ nhỏ nên có thời hạn thử và cách theo dõi. Sau hai hoặc ba tuần, hai bên có thể xem trẻ có bớt mệt sau giờ học không, có chủ động xin giúp hơn không, hoặc có tham gia hoạt động dễ hơn không. Nếu có cải thiện, điều đó cho thấy khó khăn thật sự tồn tại dù trước đó không nổi bật.
Không nên đợi đến khi trẻ từ chối đi học hoàn toàn mới hỗ trợ. Can thiệp sớm thường nhẹ hơn và ít làm trẻ mất niềm tin hơn.
Giữ cuộc trao đổi không thành cuộc tranh cãi ai đúng
Gia đình có thể rất đau khi nghe rằng trẻ không có vấn đề trong khi ở nhà mọi thứ đang khó. Giáo viên cũng có thể thấy mình bị nghi ngờ nếu gia đình nói trường không nhìn ra. Cả hai cảm giác đều dễ hiểu. Nhưng mục tiêu không phải là chứng minh ai đúng. Mục tiêu là hiểu trẻ trong nhiều bối cảnh.
Một cuộc trao đổi tốt nên kết thúc bằng việc ai sẽ quan sát điều gì, trong bao lâu, và khi nào xem lại. Nếu trường vẫn không thấy khó khăn nhưng gia đình thấy dấu hiệu nghiêm trọng như đau kéo dài, mất ngủ, lo âu nặng, tự làm đau hoặc từ chối đến trường, gia đình nên tìm thêm tư vấn từ bác sĩ, chuyên viên tâm lý, cơ sở hỗ trợ phát triển hoặc kênh hỗ trợ phù hợp tại địa phương.
Trẻ không nên phải trở nên "rắc rối" trong lớp mới được hỗ trợ. Những trẻ yên lặng, cố chịu và sụp xuống ở nhà cũng cần được người lớn nhìn thấy.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra sức khỏe tinh thần trẻ em, giáo dục hòa nhập và theo dõi phát triển.