Trẻ có thể khàn giọng sau khi cảm lạnh, la hét trong sân chơi hoặc cổ vũ quá nhiều. Nhiều trường hợp sẽ giảm khi trẻ nghỉ ngơi. Nhưng nếu giọng khàn kéo dài, trẻ đau khi nói, nhanh mệt, hụt hơi, mất giọng lặp lại hoặc giọng ảnh hưởng đến sinh hoạt, gia đình không nên chỉ xem là trẻ nói nhiều.
Giọng nói liên quan đến sức khỏe đường thở, thanh quản, thói quen dùng giọng và môi trường. Vì vậy, cần nhìn vừa y tế vừa sinh hoạt.
Quan sát thời gian và tình huống khàn giọng
Gia đình có thể ghi giọng trẻ khàn từ khi nào, có sau cảm lạnh không, có nặng hơn cuối ngày không, trẻ có hay hét, nói trong môi trường ồn, ho kéo dài hoặc than đau họng không. Những thông tin này giúp bác sĩ hoặc chuyên viên hiểu bối cảnh.
Không nên tự luyện giọng mạnh hoặc ép trẻ nói thì thầm lâu. Thì thầm đôi khi vẫn làm thanh quản căng. Cách an toàn hơn là giảm tiếng ồn xung quanh, đến gần khi nói, cho trẻ nghỉ giọng hợp lý và uống nước theo nhu cầu sức khỏe.
Nếu giọng khàn kéo dài nhiều tuần, có khó thở, nuốt khó, đau nhiều, ho kéo dài hoặc mất giọng thường xuyên, gia đình nên hỏi bác sĩ, thường là chuyên khoa tai mũi họng. Nhà ngôn ngữ trị liệu có thể tham gia khi có chỉ định phù hợp.
Bảo vệ giọng trong lớp học và gia đình
Trẻ thường hét không chỉ vì nghịch, mà vì môi trường ồn hoặc không biết cách gọi người khác. Gia đình có thể dạy trẻ đến gần người nghe, chạm nhẹ để gọi, dùng chuông nhỏ trong trò chơi hoặc chọn tín hiệu tay. Ở lớp, giáo viên có thể giảm yêu cầu nói to trước nhóm nếu trẻ đang khàn.
Với trẻ có khó khăn cảm giác hoặc giao tiếp, tiếng hét có thể là cách biểu đạt khi quá tải. Khi đó, chỉ nhắc nói nhỏ chưa đủ. Cần hỗ trợ trẻ có cách khác để xin nghỉ, từ chối, gọi giúp hoặc báo đau.
Giọng của trẻ là một phần của sự tham gia. Bảo vệ giọng không phải bắt trẻ im lặng, mà là giúp trẻ dùng giọng thoải mái và an toàn hơn.
Gia đình nên chú ý môi trường khiến trẻ phải nói to. Nếu tivi luôn bật, lớp học quá ồn hoặc người lớn gọi nhau từ xa, trẻ sẽ học cách dùng giọng mạnh hơn cần thiết. Giảm tiếng nền và đến gần khi nói có thể bảo vệ giọng tốt hơn việc liên tục nhắc trẻ nói nhỏ.
Với trẻ dùng giọng để bù cho khó khăn giao tiếp, cần thêm cách giao tiếp khác. Nếu trẻ hét để gọi giúp, có thể dạy thẻ giúp con, chuông nhỏ, cử chỉ hoặc AAC. Nếu trẻ hét khi quá tải, cần xử lý nguyên nhân quá tải. Bảo vệ giọng vì vậy không chỉ là chuyện cổ họng, mà còn là thiết kế giao tiếp và môi trường.
Phối hợp giữa y tế, trường học và gia đình
Khi giọng khàn kéo dài, gia đình nên tránh tự kết luận rằng chỉ cần luyện nói nhỏ hơn. Bác sĩ tai mũi họng có thể kiểm tra yếu tố y tế, còn nhà ngôn ngữ trị liệu có thể hỗ trợ cách dùng giọng khi có chỉ định phù hợp. Trường học cũng cần biết nếu trẻ đang được khuyên giảm dùng giọng mạnh trong một thời gian.
Ở lớp, giáo viên có thể cho trẻ trả lời gần hơn, dùng thẻ hoặc cử chỉ khi cần nghỉ giọng, và tránh yêu cầu trẻ nói to trong môi trường ồn. Nếu trẻ phải cố nói to để được nghe, mọi hướng dẫn bảo vệ giọng ở nhà sẽ rất khó duy trì.
Không nên biến bảo vệ giọng thành cấm trẻ giao tiếp
Khi trẻ khàn tiếng, người lớn có thể muốn trẻ im lặng hoàn toàn. Nhưng với trẻ nhỏ hoặc trẻ cần hỗ trợ phát triển, việc bị cấm nói có thể làm trẻ căng thẳng hơn nếu không có cách giao tiếp thay thế. Gia đình có thể chuẩn bị cử chỉ, thẻ hình, viết, chỉ đồ vật hoặc AAC để trẻ vẫn báo nhu cầu trong lúc cần nghỉ giọng.
Điều quan trọng là phân biệt nghỉ giọng hợp lý với mất quyền giao tiếp. Trẻ vẫn cần nói đau, muốn uống nước, không muốn, con cần giúp. Nếu giọng đang yếu, người lớn nên giảm yêu cầu nói dài và tăng cách giao tiếp khác. Bảo vệ giọng tốt là bảo vệ cả thanh quản lẫn khả năng được hiểu của trẻ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra rối loạn giọng, khàn giọng ở trẻ em và thời điểm cần tư vấn y tế.