Thẻ tranh có thể giúp trẻ truyền đạt khi lời nói còn khó. Nhưng nếu thẻ chỉ được dùng để hỏi đây là gì hoặc bắt trẻ đưa đúng thẻ, trẻ có thể không cảm thấy đó là công cụ giao tiếp. Thẻ tranh nên giúp trẻ làm được điều có ý nghĩa trong đời sống.
Ở nhà, thẻ tranh hữu ích nhất khi gắn với hoạt động thật: ăn, tắm, chơi, đi ra ngoài, nghỉ, chọn đồ, báo đau hoặc nói không.
Chọn ít thẻ nhưng có giá trị sử dụng
Gia đình không cần in thật nhiều thẻ ngay từ đầu. Có thể bắt đầu với những thông điệp trẻ cần dùng thường xuyên như thêm, hết, giúp con, nghỉ, không, đau, đi, chơi, ăn, uống. Những từ như thêm, không, giúp con dùng được trong nhiều tình huống hơn một thẻ chỉ ghi tên một món đồ.
Thẻ cần đặt ở nơi trẻ có thể thấy và với tới. Nếu thẻ nằm trong ngăn kéo, trẻ sẽ khó dùng khi thật sự cần. Với trẻ nhỏ, có thể để thẻ ở góc ăn, góc chơi hoặc gắn vào lịch sinh hoạt.
Khi trẻ nhìn thẻ, chạm thẻ, đưa thẻ hoặc chỉ gần đúng, người lớn nên phản hồi như một thông điệp. Nếu trẻ đưa thẻ nghỉ, hãy cho trẻ nghỉ nếu có thể, hoặc nói rõ con nghỉ hai phút rồi mình rửa tay. Phản hồi thật giúp trẻ hiểu thẻ có sức mạnh giao tiếp.
Người lớn cũng dùng thẻ để làm mẫu
Trẻ học thẻ tốt hơn khi thấy người lớn dùng thẻ trong giao tiếp thật. Người lớn có thể vừa nói vừa chỉ vào thẻ thêm khi rót thêm nước, chỉ vào thẻ hết khi hộp bánh hết, hoặc chỉ vào thẻ giúp con khi cùng sửa đồ chơi. Không cần yêu cầu trẻ bắt chước ngay.
Nếu trẻ chỉ dùng thẻ để xin đồ ăn, gia đình có thể mở rộng sang chơi và cảm xúc. Ví dụ, trong trò bóng, dùng thẻ nữa, dừng, nhanh, chậm. Khi trẻ khó chịu, dùng thẻ đau, ồn, nghỉ.
Nếu trẻ xé thẻ, ném thẻ hoặc không quan tâm, đừng kết luận AAC không phù hợp. Có thể hình quá nhỏ, số thẻ quá nhiều, hoạt động chưa có ý nghĩa hoặc người lớn chưa làm mẫu đủ. Hãy trao đổi với chuyên viên để điều chỉnh.
Thẻ tranh cũng cần được cập nhật theo đời sống của trẻ. Nếu trẻ chỉ có thẻ đồ ăn, trẻ sẽ chủ yếu dùng thẻ để xin đồ ăn. Gia đình nên dần thêm thẻ về người thân, trò chơi, cảm giác, đau, ồn, nghỉ, đi ra ngoài, xong, nữa và không hiểu. Với trẻ Việt Nam sống ở Nhật, có thể cần cả tiếng Việt và tiếng Nhật trên một số thẻ để người ở nhà và người ở trường cùng hiểu.
Khi dùng thẻ, người lớn nên chấp nhận giao tiếp chưa hoàn hảo. Trẻ chỉ gần đúng, nhìn vào thẻ, kéo tay người lớn đến bảng, hoặc chọn thẻ khác nhưng trong đúng nhóm đều là dữ liệu để phản hồi. Nếu người lớn chỉ chờ câu trả lời đúng, trẻ dễ bỏ cuộc. Nếu người lớn coi thẻ như tiếng nói đang hình thành, trẻ có nhiều cơ hội học rằng giao tiếp của mình tạo ra thay đổi thật.
Mang thẻ vào nhiều nơi trong nhà
Nếu thẻ chỉ nằm ở bàn học, trẻ sẽ khó dùng trong bữa ăn, phòng tắm, cửa ra vào hoặc lúc đi ngủ. Gia đình có thể đặt vài thẻ quan trọng ở nơi hoạt động xảy ra: thẻ nghỉ ở góc yên tĩnh, thẻ đau gần hộp thuốc, thẻ toilet ở cửa phòng tắm, thẻ thêm và hết ở bàn ăn. Cách đặt theo bối cảnh giúp trẻ dùng thẻ khi thật sự cần.
Không cần mọi nơi đều có bảng lớn. Một vài thẻ có giá trị cao, được người lớn dùng mẫu đều, thường hữu ích hơn bộ thẻ rất đẹp nhưng xa tầm tay trẻ.
Chia sẻ cách dùng thẻ với người chăm sóc khác
Ông bà, giáo viên, người trông trẻ hoặc nhân viên dịch vụ cần biết thẻ nào quan trọng và phải phản hồi ra sao. Nếu người này phản hồi thẻ nghỉ, người khác lại bỏ qua, trẻ sẽ khó tin vào công cụ. Gia đình có thể chuẩn bị một hướng dẫn ngắn: khi trẻ đưa thẻ, hãy đọc thông điệp, xác nhận và đáp lại trong khả năng an toàn.
Với trẻ đang dùng thẻ để báo đau, sợ hoặc cần giúp, người lớn càng cần phản hồi nghiêm túc. Những thẻ này liên quan đến an toàn, không chỉ là lựa chọn trong trò chơi.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra AAC, thẻ tranh và vai trò của người hỗ trợ giao tiếp.