Trong tư vấn phát triển, chuyên viên thường dùng nhiều thuật ngữ: đánh giá, can thiệp, xử lý cảm giác, chức năng điều hành, mục tiêu, trì hoãn phát triển, hỗ trợ hợp lý. Với chuyên viên, những từ này quen thuộc. Với gia đình, nhất là gia đình dùng ngôn ngữ khác hoặc đang rất lo lắng, chúng có thể làm cuộc tư vấn trở nên xa và khó hỏi lại.
Ngôn ngữ dễ hiểu không làm giảm tính chuyên môn. Nó giúp thông tin chuyên môn trở thành điều gia đình có thể hiểu và sử dụng. Một buổi tư vấn tốt không phải là buổi chuyên viên nói được nhiều nhất. Đó là buổi gia đình rời đi với hiểu biết đủ rõ để chăm sóc trẻ an toàn hơn.
Giải thích thuật ngữ bằng đời sống
Khi cần dùng thuật ngữ, chuyên viên nên gắn ngay với ví dụ. Thay vì chỉ nói trẻ có khó khăn về chuyển hoạt động, có thể nói trẻ cần nhiều hỗ trợ khi dừng chơi để đi ăn hoặc khi rời nhà để đến trường. Thay vì nói cảm giác, hãy nói âm thanh, ánh sáng, mùi, chạm vào quần áo hoặc cảm giác ngồi trên ghế.
Gia đình không cần nghe toàn bộ lý thuyết trong một buổi. Họ cần hiểu điều gì đang ảnh hưởng đến trẻ, vì sao chuyên viên đề xuất bước tiếp theo và gia đình có thể quan sát gì ở nhà. Nếu cần lý thuyết, nên đặt sau ví dụ, không đặt trước như cánh cửa khó mở.
Kiểm tra hiểu bằng cách không giống kiểm tra
Chuyên viên có thể hỏi gia đình muốn tôi viết lại ba điểm chính không, hoặc sau buổi hôm nay điều nào gia đình thấy có thể làm thử trước. Những câu hỏi này giúp kiểm tra hiểu mà không biến gia đình thành học sinh bị kiểm tra. Câu “anh chị có hiểu không” thường làm người nghe gật đầu dù vẫn chưa rõ, vì họ không muốn làm phiền hoặc xấu hổ.
Tài liệu sau buổi tư vấn nên ngắn, có thứ tự ưu tiên và ghi rõ khi nào cần liên hệ lại. Nếu mọi khuyến nghị đều được trình bày như quan trọng ngang nhau, gia đình dễ quá tải. Ba việc rõ có thể làm trong tuần này thường hữu ích hơn mười lời khuyên chung.
Với gia đình đa ngôn ngữ, câu ngắn giúp thông dịch chính xác hơn
Với gia đình dùng tiếng Việt, tiếng Nhật hoặc nhiều ngôn ngữ, nên cho thời gian để thông dịch đầy đủ. Câu quá dài, nhiều mệnh đề và quá nhiều thuật ngữ sẽ làm thông dịch khó chính xác hơn. Nếu có thuật ngữ quan trọng, chuyên viên nên ghi ra giấy, giải thích bằng ví dụ và kiểm tra xem người nghe hiểu theo nghĩa nào.
Ngôn ngữ dễ hiểu cũng cần tránh làm gia đình xấu hổ. Nếu gia đình không hiểu, đó không phải lỗi của họ. Đó là dấu hiệu chuyên viên cần đổi cách giải thích. Sự tôn trọng trong ngôn ngữ giúp gia đình dám hỏi lại, và hỏi lại là điều kiện quan trọng để hỗ trợ trẻ an toàn.
Nói rõ rủi ro và bước tiếp theo
Ngôn ngữ dễ hiểu không có nghĩa là nói nhẹ mọi thứ. Nếu có rủi ro như mất kỹ năng, ăn nuốt không an toàn, tự làm đau, dấu hiệu trầm cảm hoặc cần khám y tế, chuyên viên phải nói rõ. Điều cần tránh là dùng từ đáng sợ mà không giải thích bước tiếp theo. Gia đình cần biết điều gì cần làm ngay, điều gì theo dõi, ai liên hệ và khi nào quay lại.
Khi thông tin rõ, gia đình có thể tham gia như đối tác. Khi thông tin mờ, gia đình dễ rơi vào hai cực: hoảng sợ quá mức hoặc bỏ qua điều quan trọng. Ngôn ngữ dễ hiểu vì vậy là một phần của chất lượng chuyên môn, không phải kỹ năng phụ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra ngôn ngữ dễ hiểu, health literacy và giao tiếp với gia đình.