Khi trẻ bắt đầu ghép từ thành câu, ngữ pháp phát triển dần qua rất nhiều lần nghe và sử dụng. Trẻ có thể nói câu thiếu từ, đảo thứ tự, dùng từ nối chưa đúng hoặc chỉ dùng một kiểu câu quen. Đây không phải lúc nào cũng là lỗi cần sửa ngay, nhưng là thông tin để người lớn biết trẻ đang ở đâu.
Ngữ pháp giúp trẻ nói rõ ai làm gì, khi nào, vì sao và cảm thấy thế nào. Nó cũng liên quan đến kể chuyện, học đọc viết và tham gia lớp học.
Làm mẫu câu tốt hơn thay vì sửa liên tục
Nếu trẻ nói mẹ đi trường, người lớn có thể đáp mẹ đi đến trường à hoặc con đi đến trường với mẹ. Cách này cho trẻ nghe câu đầy đủ mà không làm trẻ cảm thấy mình vừa nói sai. Với nhiều trẻ, được nghe mẫu đúng trong tình huống thật hiệu quả hơn bị yêu cầu nói lại nhiều lần.
Gia đình có thể mở rộng câu của trẻ từng chút. Từ xe thành xe chạy, rồi xe đỏ chạy nhanh. Từ em bé khóc thành em bé khóc vì đau. Mỗi lần chỉ thêm một mức vừa sức sẽ dễ theo hơn.
Không nên lấy ngữ pháp người lớn làm thước đo duy nhất. Trẻ song ngữ có thể chịu ảnh hưởng qua lại giữa tiếng Việt và tiếng Nhật. Điều cần xem là trẻ có tiến bộ theo thời gian và có truyền đạt được ý trong các ngôn ngữ của mình không.
Dùng sinh hoạt để tạo nhiều kiểu câu
Khi nấu ăn, người lớn có thể nói trước, sau, vì, nếu, rồi. Khi chơi, có thể nói con làm trước, mẹ làm sau, xe rơi vì đường dốc. Khi đọc sách, có thể nói nhân vật muốn gì, tại sao buồn, sau đó chuyện gì xảy ra.
Trẻ cần nghe ngữ pháp trong câu có ý nghĩa. Bài tập điền từ có thể hữu ích với một số trẻ, nhưng nếu tách khỏi giao tiếp, trẻ khó dùng trong đời sống.
Nếu trẻ lớn vẫn chỉ dùng câu rất ngắn, khó hiểu câu dài, khó kể lại sự kiện hoặc gặp khó khăn học tập, nên trao đổi với nhà ngôn ngữ trị liệu. Gia đình có thể mang theo vài câu trẻ thường nói để chuyên viên nhìn rõ mẫu ngôn ngữ thật.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra phát triển ngữ pháp, rối loạn ngôn ngữ nói và hỗ trợ trong gia đình.