Ông bà có thể là nguồn hỗ trợ lớn cho gia đình, nhưng khi trẻ bước vào tuổi dậy thì, cách chăm sóc cũ có thể không còn phù hợp. Trẻ cần riêng tư hơn, cơ thể thay đổi, cảm xúc mạnh hơn và có nhiều quyết định cần được tôn trọng. Những câu đùa từng được xem là vô hại khi trẻ nhỏ có thể làm trẻ tuổi dậy thì xấu hổ hoặc mất niềm tin.
Nếu ông bà chưa hiểu phát triển, khuyết tật hoặc hỗ trợ cảm giác theo cách hiện nay, gia đình cần trao đổi kiên nhẫn nhưng rõ ràng. Mục tiêu không phải là thắng một cuộc tranh luận giữa các thế hệ, mà là giúp trẻ được hỗ trợ nhất quán và giữ phẩm giá trong gia đình.
Bắt đầu từ điều ông bà có thể quan sát
Thay vì tranh luận bằng thuật ngữ, gia đình có thể nói về tình huống cụ thể: trẻ dễ quá tải khi bị hỏi dồn, cần gõ cửa trước khi vào phòng, cần được báo trước khi thay đổi kế hoạch, hoặc không muốn bị trêu về cơ thể. Khi thấy liên hệ với đời sống thật, ông bà dễ hiểu hơn.
Nên nhấn mạnh rằng hỗ trợ không phải là nuông chiều. Đó là cách giúp trẻ học kỹ năng an toàn hơn. Ví dụ, không ép trẻ ôm hôn không có nghĩa trẻ không cần lễ phép; nó có nghĩa trẻ học cách chào hỏi phù hợp mà vẫn có quyền với cơ thể mình.
Gia đình có thể chọn một hoặc hai ví dụ đang gây khó nhất để nói trước. Nếu đưa quá nhiều khái niệm cùng lúc, ông bà có thể thấy bị phê bình và đóng lại.
Thống nhất vài nguyên tắc quan trọng
Gia đình có thể chọn một vài nguyên tắc cần giữ, như không trêu cơ thể trẻ, không ép ôm hôn, không mắng trước mặt người khác, không tự ý chia sẻ chẩn đoán và tôn trọng nơi riêng tư của trẻ. Những nguyên tắc này liên quan đến phẩm giá và an toàn nên cần rõ, dù ông bà chưa hiểu hết mọi thuật ngữ.
Ở tuổi dậy thì, quyền riêng tư trở nên quan trọng hơn. Trẻ có thể cần tự thay đồ, tự vệ sinh, có góc riêng, hoặc không muốn người lớn nói về cơ thể mình trước mặt họ hàng. Với trẻ cần hỗ trợ, người lớn đôi khi quen làm thay quá nhiều; nhưng khi trẻ lớn, hỗ trợ cần chuyển dần sang cách tôn trọng tuổi và cơ thể.
Nếu có việc liên quan đến y tế, vệ sinh hoặc an toàn, gia đình nên nói rõ ai được hỗ trợ trẻ và hỗ trợ theo cách nào. Điều này tránh việc ông bà làm theo thói quen cũ khiến trẻ xấu hổ.
Giữ vai trò tích cực cho ông bà
Ông bà có thể giúp bằng cách nghe trẻ nói về sở thích, đi cùng trong hoạt động quen, chuẩn bị món ăn phù hợp, kể chuyện gia đình, dạy một kỹ năng sống đơn giản hoặc hỗ trợ cha mẹ nghỉ ngơi. Khi có vai trò cụ thể, ông bà dễ thấy mình là một phần của mạng lưới hỗ trợ, không phải người bị yêu cầu đứng ngoài.
Vai trò nên phù hợp với sức khỏe và cách hiểu của ông bà. Có người có thể đưa đón, có người chỉ nên hỗ trợ bữa ăn, có người có thể chơi cùng nhưng không phù hợp xử lý khủng hoảng. Phân vai rõ giúp giảm hiểu lầm và bảo vệ trẻ.
Nếu ông bà có cách nói làm trẻ căng, gia đình có thể đưa lựa chọn thay thế. Thay vì nói "ông bà đừng nói gì nữa", có thể gợi ý câu ngắn hơn, cách khen cụ thể hơn hoặc cách hỏi ít dồn hơn.
Khi ông bà không đồng ý
Có khi ông bà cho rằng trẻ cần nghiêm hơn, không nên nói về chẩn đoán, hoặc hỗ trợ sẽ làm trẻ phụ thuộc. Gia đình có thể lắng nghe nỗi lo phía sau, nhưng vẫn giữ ranh giới. Không cần tranh luận đến cùng trong mỗi buổi gặp. Điều quan trọng là những nguyên tắc ảnh hưởng đến an toàn và phẩm giá của trẻ được giữ.
Nếu mâu thuẫn lặp lại, cha mẹ có thể chuẩn bị câu trả lời ngắn: gia đình đang làm theo khuyến nghị của chuyên viên, hiện tại mục tiêu là giúp trẻ tham gia ổn hơn, và mong ông bà hỗ trợ bằng cách cụ thể này. Câu trả lời ngắn giúp tránh biến mọi lần gặp thành cuộc tranh luận.
Chia sẻ hỗ trợ với ông bà là xây cầu giữa các thế hệ. Cây cầu đó cần sự tôn trọng hai phía, nhưng không nên đặt trẻ vào vị trí phải chịu đựng để người lớn giữ hòa khí.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ cha mẹ, người chăm sóc và trẻ khuyết tật.