Khi lo lắng cho con, gia đình rất dễ bị cuốn vào những lời giới thiệu mạnh mẽ như “phương pháp mới nhất”, “hiệu quả nhanh” hoặc “nhiều trẻ đã khỏi”. Mong muốn tìm điều tốt nhất cho con là tự nhiên, nhưng trào lưu trong hỗ trợ phát triển có thể khiến gia đình mất tiền, mất thời gian và bỏ qua nhu cầu thật của trẻ.
Một lựa chọn tốt không nhất thiết là phương pháp nổi tiếng nhất. Đó là phương pháp phù hợp với mục tiêu, có cách giải thích rõ ràng, tôn trọng trẻ, có thể theo dõi tiến trình và không đặt gia đình vào áp lực quá mức.
Bắt đầu từ câu hỏi trẻ cần gì trong đời sống
Trước khi chọn phương pháp, gia đình nên xác định tình huống nào đang ảnh hưởng nhiều nhất đến trẻ. Trẻ cần giao tiếp nhu cầu cơ bản hơn, ngủ tốt hơn, tham gia lớp học dễ hơn, giảm hành vi nguy hiểm hơn hay có thêm cách chơi với người khác?
Khi nhu cầu cụ thể, gia đình sẽ ít bị cuốn vào tên gọi. Một phương pháp nghe rất hiện đại nhưng không chạm đến vấn đề chính của trẻ thì chưa chắc phù hợp. Ngược lại, một điều chỉnh đơn giản trong môi trường có thể tạo thay đổi lớn nếu đúng điểm khó.
Kiểm tra lời hứa và giới hạn
Những lời hứa tuyệt đối là dấu hiệu cần thận trọng. Không có phương pháp nào phù hợp với mọi trẻ, mọi gia đình và mọi bối cảnh. Một nơi cung cấp dịch vụ đáng tin cậy nên nói rõ phương pháp dựa trên cơ sở nào, ai thực hiện, mục tiêu đo bằng gì, rủi ro là gì và khi nào cần đổi hướng.
Gia đình cũng nên hỏi chi phí, thời lượng, việc tham gia của phụ huynh, cách phối hợp với trường học và cách xử lý khi trẻ phản ứng tiêu cực. Nếu tất cả trách nhiệm được đặt lên việc gia đình phải “kiên trì tuyệt đối”, cần xem lại.
Đừng bỏ qua phản ứng của trẻ
Trẻ có thể mệt khi học điều mới, nhưng sự mệt đó phải được hiểu và điều chỉnh. Nếu trẻ ngày càng sợ đi trị liệu, mất ngủ, thu mình, bùng nổ nhiều hơn hoặc chỉ làm theo khi bị đe dọa, đó không nên được xem là cái giá tất yếu của tiến bộ.
Phản ứng của trẻ là dữ liệu. Gia đình và chuyên viên cần lắng nghe dữ liệu đó bằng nhiều cách, kể cả khi trẻ chưa nói được bằng lời. Tôn trọng trẻ không làm hỗ trợ yếu đi; nó làm hỗ trợ chính xác hơn.
Kết hợp nguồn thông tin thay vì tin một phía
Thông tin từ phụ huynh khác có thể hữu ích, vì nó cho thấy trải nghiệm thực tế. Nhưng trải nghiệm cá nhân không thay thế đánh giá chuyên môn và nghiên cứu. Gia đình nên kết hợp nhiều nguồn: chuyên viên có chuyên môn, tài liệu đáng tin cậy, quan sát của trường học và chính phản ứng của trẻ.
Khi thông tin mâu thuẫn, không cần quyết định vội. Có thể bắt đầu bằng mục tiêu nhỏ, thử trong thời gian rõ ràng, ghi nhận thay đổi và hẹn thời điểm đánh giá lại. Cách làm chậm mà chắc thường bảo vệ trẻ tốt hơn chạy theo một lời hứa lớn.
Nhìn vào điều kiện thực hiện, không chỉ tên phương pháp
Cùng một tên phương pháp có thể được thực hiện rất khác nhau tùy người hướng dẫn, môi trường, thời lượng và cách tôn trọng trẻ. Vì vậy, gia đình không nên chỉ hỏi phương pháp tên gì. Cần hỏi ai thực hiện, được đào tạo ra sao, trẻ có được nghỉ khi quá tải không, phụ huynh được giải thích thế nào và dữ liệu tiến triển được chia sẻ ra sao.
Một phương pháp có bằng chứng trong một nhóm trẻ hoặc một mục tiêu cụ thể không tự động phù hợp với mọi tình huống. Bằng chứng cần được đặt cạnh nhu cầu của trẻ, bối cảnh gia đình và phản ứng thật trong quá trình hỗ trợ.
Cẩn thận với nỗi sợ bị bỏ lỡ cơ hội
Nhiều quảng cáo đánh vào cảm giác “nếu không làm ngay, trẻ sẽ mất cơ hội vàng”. Can thiệp sớm là quan trọng, nhưng điều đó không có nghĩa gia đình phải chọn vội mọi dịch vụ đắt tiền hoặc quá sức. Quyết định trong hoảng sợ dễ làm gia đình bỏ qua câu hỏi về an toàn, đạo đức và tính phù hợp.
Gia đình có thể cho mình quyền hỏi lại, xin tài liệu, tham khảo ý kiến thứ hai và thử mục tiêu nhỏ trước. Một dịch vụ đáng tin sẽ không cần ép gia đình bằng cảm giác tội lỗi.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách lựa chọn phương pháp dựa trên bằng chứng và giới hạn của thông tin can thiệp.