AAC là giao tiếp tăng cường và thay thế, gồm nhiều cách giúp trẻ truyền đạt khi lời nói chưa đủ. AAC có thể là cử chỉ, thẻ tranh, bảng giao tiếp, chữ viết, thiết bị phát giọng nói hoặc ứng dụng. Vì vậy, câu hỏi đầu tiên không nên là mua công cụ nào, mà là trẻ cần truyền đạt điều gì và trong môi trường nào.
Một công cụ tốt trên giấy có thể không phù hợp nếu trẻ không với tới, không nhìn rõ, không có người biết dùng cùng hoặc chỉ được lấy ra trong giờ trị liệu.
Bắt đầu từ nhu cầu giao tiếp thật
Gia đình và chuyên viên nên xem trẻ cần AAC để xin đồ, từ chối, hỏi, kể, chọn, gọi giúp, nói đau, chơi với bạn hay tham gia lớp học. Nếu AAC chỉ có vài hình về đồ ăn, trẻ có thể học xin bánh nhưng vẫn không có cách nói con không thích, con muốn nghỉ hoặc nhìn kìa.
Cần xem cả khả năng vận động và cảm giác. Trẻ có thể chỉ tay chính xác không, có dễ mỏi tay không, có nhìn được hình nhỏ không, có cần nút lớn không, có bị quá tải bởi màn hình sáng không. Những chi tiết này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng dùng AAC.
Ngôn ngữ gia đình cũng quan trọng. Với trẻ Việt Nam sống ở Nhật Bản, AAC có thể cần tiếng Việt ở nhà và tiếng Nhật ở trường. Nếu chỉ có một ngôn ngữ, trẻ sẽ bị giới hạn trong một phần đời sống của mình.
Công cụ chỉ hiệu quả khi người lớn dùng cùng
AAC không phải món đồ đưa cho trẻ rồi chờ trẻ tự biết. Người lớn cần học cách làm mẫu, chờ trẻ phản hồi, trả lời thông điệp của trẻ và giữ công cụ luôn sẵn trong tình huống cần giao tiếp.
Khi chọn công cụ, nên hỏi ai sẽ chuẩn bị từ vựng, ai sẽ mang theo, ai sẽ sạc thiết bị, ai sẽ cập nhật nội dung và trường học có chấp nhận dùng không. Một hệ thống đơn giản nhưng được dùng mỗi ngày thường tốt hơn một hệ thống phức tạp nhưng bị cất đi.
Nếu gia đình đang phân vân, hãy trao đổi với nhà ngôn ngữ trị liệu hoặc chuyên viên AAC. Việc thử nghiệm có mục tiêu, quan sát phản ứng của trẻ và điều chỉnh dần thường thực tế hơn chọn một lần rồi coi đó là câu trả lời cuối cùng.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra nguyên tắc AAC, lựa chọn công cụ và nhu cầu giao tiếp của trẻ.