Đọc sách cùng trẻ thường được khuyên như một cách hỗ trợ ngôn ngữ. Nhưng nhiều gia đình nghĩ mình phải đọc đúng từng chữ, hỏi thật nhiều câu hoặc dạy chữ sớm thì mới có ích. Với trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ đang chậm nói hoặc khó chú ý, cách đọc quá giống bài học có thể làm trẻ nhanh rời đi.
Đọc sách hỗ trợ ngôn ngữ tốt nhất khi đó là một tương tác ấm áp. Trẻ được nhìn, chỉ, lật trang, nghe từ quen, bắt chước âm thanh, đoán chuyện và chia sẻ cảm xúc với người lớn. Sách là công cụ để kết nối, không chỉ là nội dung cần hoàn thành.
Không cần đọc hết cuốn sách
Một số trẻ chỉ thích một trang, một hình hoặc một âm thanh trong sách. Điều đó vẫn có giá trị. Gia đình không cần ép trẻ ngồi hết từ đầu đến cuối. Có thể dừng ở trang trẻ thích, nói về hình, làm âm thanh con vật hoặc liên hệ với đồ vật thật trong nhà.
Nếu trẻ lật trang nhanh, người lớn có thể theo nhịp của trẻ rồi thêm lời ngắn. Nếu trẻ chỉ nhìn hình xe, người lớn nói xe đỏ, xe chạy. Những câu ngắn gắn với điều trẻ đang chú ý thường có ích hơn đọc dài khi trẻ đã mất tập trung.
Khi trẻ lớn hơn hoặc chú ý tốt hơn, thời gian đọc có thể dài dần. Nhưng nền đầu tiên vẫn là cảm giác sách là hoạt động dễ chịu.
Hỏi ít hơn, đáp lại nhiều hơn
Người lớn thường hỏi đây là gì, màu gì, con đếm xem. Một vài câu hỏi có thể tốt, nhưng quá nhiều câu hỏi làm trẻ cảm thấy bị kiểm tra. Với trẻ nói ít, câu hỏi liên tục có thể tạo áp lực và làm trẻ im lặng hơn.
Gia đình có thể chuyển sang bình luận và chờ. Thay vì hỏi đây là con gì, có thể nói con mèo đang ngủ, rồi chờ trẻ nhìn, chỉ hoặc phát âm. Nếu trẻ nói mèo, người lớn mở rộng mèo ngủ. Cách này giữ cuộc đọc như một cuộc trò chuyện.
Khi hỏi, nên dùng câu hỏi thật sự có mục đích và phù hợp. Nếu trẻ chưa nói được, có thể hỏi con muốn đọc tiếp hay xong rồi và cho trẻ trả lời bằng cử chỉ.
Dùng ngôn ngữ gia đình là điều có giá trị
Với gia đình Việt tại Nhật Bản, đọc sách bằng tiếng Việt, tiếng Nhật hoặc cả hai đều có thể có ích nếu người lớn tương tác tự nhiên. Tiếng Việt giúp trẻ kết nối với gia đình, cảm xúc và văn hóa. Tiếng Nhật có thể hỗ trợ trẻ trong môi trường trường học. Không cần biến hai ngôn ngữ thành cuộc cạnh tranh.
Nếu cha mẹ tự tin hơn bằng tiếng Việt, hãy đọc và trò chuyện bằng tiếng Việt. Một cuộc đọc giàu tương tác trong ngôn ngữ gia đình thường tốt hơn việc người lớn cố dùng tiếng mình không thoải mái rồi ít nói. Có thể dùng sách tiếng Nhật nhưng kể lại bằng tiếng Việt, hoặc ngược lại.
Điều quan trọng là trẻ được nghe ngôn ngữ có ý nghĩa, trong quan hệ thật, với người lớn đáp lại phản ứng của trẻ.
Khi trẻ không thích sách
Không phải trẻ nào cũng thích sách ngay. Một số trẻ thích vận động hơn, một số trẻ xé sách, ném sách hoặc chỉ thích sách có hình cụ thể. Gia đình có thể bắt đầu từ sách bìa cứng, sách có hình rõ, sách âm thanh nếu phù hợp, hoặc chỉ xem ảnh gia đình.
Đọc sách không nên trở thành cuộc chiến. Nếu trẻ chỉ chịu một phút, hãy làm một phút đó vui. Nếu trẻ thích xe thật hơn sách xe, có thể chơi xe trước rồi xem hình xe sau. Ngôn ngữ phát triển trong nhiều hoạt động, sách chỉ là một cánh cửa.
Khi sách trở thành thời gian được gần người lớn, trẻ có thêm cơ hội nghe từ, chia sẻ chú ý và xây nền cho đọc viết sau này.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả đọc sách tương tác, phát triển ngôn ngữ sớm và nền tảng đọc viết.