Nhiều gia đình nghe đến AAC thì lo lắng. Liệu dùng thẻ tranh hoặc thiết bị có làm trẻ lười nói không. Có phải chỉ trẻ hoàn toàn không nói mới dùng AAC không. Có phải phải chờ trẻ lớn hơn mới bắt đầu không. Những hiểu lầm này có thể làm trẻ mất thời gian quý giá để có cách giao tiếp.

AAC không phải là đối thủ của lời nói. AAC là cách giúp trẻ truyền đạt trong khi lời nói chưa đủ, không rõ hoặc không ổn định.

AAC có thể bao gồm cử chỉ, tranh, bảng giao tiếp, chữ viết, thiết bị phát giọng nói hoặc ứng dụng. Một số trẻ dùng AAC tạm thời, một số dùng lâu dài, một số dùng song song với lời nói. Điểm chung là trẻ cần có cách giao tiếp đáng tin cậy trong đời sống thật, không chỉ trong giờ trị liệu.

AAC không lấy mất tiếng nói của trẻ

Trẻ cần được giao tiếp ngay bây giờ. Nếu trẻ chưa nói được câu rõ, việc có thẻ, bảng, cử chỉ hoặc thiết bị giúp trẻ xin giúp, từ chối, chọn, kể và tham gia. Khi giao tiếp bớt thất bại, trẻ có thể ít phải khóc, kéo tay hoặc bùng nổ để được hiểu.

Một số trẻ dùng AAC song song với lời nói. Trẻ có thể nói một phần và dùng hình cho phần còn lại. Điều này vẫn là giao tiếp có giá trị. Mục tiêu không phải bắt trẻ chọn giữa nói và AAC, mà là cho trẻ nhiều con đường để được hiểu.

AAC cũng không phải chỉ dành cho trẻ lớn. Trẻ nhỏ có nhu cầu giao tiếp từ rất sớm. Hình thức AAC sẽ thay đổi theo tuổi, vận động và hiểu biết, nhưng quyền được giao tiếp không cần đợi.

Một hiểu lầm phổ biến là phải thử mọi cách dạy nói trước, khi thất bại mới dùng AAC. Cách nghĩ này làm trẻ mất cơ hội giao tiếp trong thời gian chờ. Nếu lời nói chưa đủ để trẻ nói không, đau, con muốn nghỉ, giúp con, con thích cái này, thì AAC có thể hỗ trợ ngay cả khi gia đình vẫn tiếp tục khuyến khích lời nói phù hợp.

Một hiểu lầm khác là trẻ phải chứng minh đã hiểu biểu tượng trước khi được dùng AAC. Trẻ học biểu tượng bằng cách được người lớn làm mẫu trong tình huống thật. Giống như trẻ nghe lời nói rất nhiều trước khi tự nói, trẻ dùng AAC cũng cần thấy người khác dùng công cụ để giao tiếp có ý nghĩa.

AAC cần người lớn thay đổi cách phản hồi

Một hiểu lầm khác là chỉ cần mua ứng dụng tốt. Thực tế, AAC cần người lớn làm mẫu, chờ, phản hồi và tạo cơ hội. Nếu người lớn không phản hồi khi trẻ chỉ vào hình không hoặc nghỉ, trẻ sẽ học rằng công cụ không có tác dụng.

Gia đình cũng có thể sợ trẻ bấm sai hoặc nghịch thiết bị. Khám phá là một phần học. Người lớn cần hướng dẫn sử dụng an toàn, nhưng không nên cất công cụ đi quá nhiều đến mức trẻ chỉ được dùng khi làm bài.

Nếu gia đình còn lo, hãy trao đổi với chuyên viên có kinh nghiệm AAC. Câu hỏi không phải trẻ đã sẵn sàng cho AAC chưa, mà là hệ thống hỗ trợ đã sẵn sàng giúp trẻ giao tiếp chưa.

Người lớn nên bắt đầu từ vài thông điệp có giá trị cao trong ngày. Ví dụ, thêm, không, xong, nghỉ, đau, giúp con, con chọn cái này. Khi trẻ dùng một thông điệp, người lớn cần phản hồi thật nếu an toàn. Nếu trẻ bấm nghỉ nhưng người lớn vẫn bắt tiếp tục ngay, từ nghỉ mất ý nghĩa. Nếu trẻ bấm không và người lớn luôn bỏ qua, trẻ sẽ quay lại khóc hoặc chống cự vì đó là cách có hiệu quả hơn.

AAC không phải phần thưởng và không phải bài kiểm tra

Một số gia đình chỉ đưa bảng AAC ra khi muốn trẻ trả lời đúng. Nhưng AAC là tiếng nói của trẻ, nên cần có sẵn trong nhiều hoạt động: ăn, chơi, tắm, đi học, khám bệnh, đi chơi, đọc sách. Nếu công cụ bị cất trên cao hoặc chỉ người lớn mới được quyết định khi nào dùng, trẻ khó xem đó là cách giao tiếp của mình.

Cũng cần tránh ép trẻ bấm lại đúng biểu tượng quá nhiều. Nếu trẻ đang cố nói bằng mắt, cử chỉ hoặc âm thanh, người lớn có thể làm mẫu trên AAC rồi đáp lại ý của trẻ. Mục tiêu là mở rộng giao tiếp, không biến mỗi lần trẻ muốn gì thành một bài kiểm tra dài.

Với trẻ song ngữ, AAC càng cần linh hoạt. Trẻ có thể cần tiếng Việt ở nhà và tiếng Nhật ở trường. Nếu công cụ chỉ có một ngôn ngữ, người lớn nên tìm cách thêm bảng phụ, bản dịch thông điệp chính hoặc phối hợp với chuyên viên để trẻ không bị mất tiếng nói trong một môi trường quan trọng.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra AAC, quyền giao tiếp và khuyến nghị cho gia đình.