Khi làm việc với gia đình không dùng thành thạo ngôn ngữ của chuyên viên, thông dịch viên có thể quyết định chất lượng của buổi tư vấn. Nhưng thông dịch không phải là việc gọi một người vào rồi nói như bình thường. Nếu chuyên viên nói quá nhanh, dùng nhiều thuật ngữ hoặc không giải thích mục tiêu, thông tin dễ bị méo.
Hợp tác với thông dịch viên là một kỹ năng chuyên môn.
Trong trị liệu, giáo dục và phúc lợi trẻ em, sai lệch thông tin không chỉ gây bất tiện. Nó có thể ảnh hưởng đến đồng ý chia sẻ hồ sơ, hiểu kết quả đánh giá, quyết định dịch vụ, kế hoạch an toàn và niềm tin của gia đình. Vì vậy, thông dịch cần được xem như một phần của thiết kế buổi gặp, không phải phụ kiện thêm vào phút cuối.
Chuẩn bị trước giúp buổi gặp an toàn hơn
Trước buổi gặp, chuyên viên nên nói với thông dịch viên về mục tiêu buổi làm việc, chủ đề nhạy cảm, thuật ngữ chính, tài liệu sẽ dùng và cách xử lý khi gia đình xúc động. Nếu có báo cáo hoặc phiếu đồng ý, nên gửi trước phần cần thiết để thông dịch viên hiểu bối cảnh.
Trong buổi gặp, chuyên viên nên nói theo đoạn ngắn, nhìn gia đình khi nói, tránh nói chuyện riêng với thông dịch viên như thể gia đình không có mặt, và dừng lại để kiểm tra hiểu. Gia đình cần cảm thấy họ đang nói với chuyên viên, không phải chỉ nói với người phiên dịch.
Không nên dùng trẻ hoặc anh chị em làm thông dịch cho nội dung đánh giá, chẩn đoán, quyền riêng tư, xung đột gia đình hoặc quyết định dịch vụ. Điều này đặt trẻ vào vai trò quá nặng và có thể làm sai thông tin.
Trước buổi gặp, chuyên viên cũng nên thống nhất vai trò. Thông dịch viên chuyển lời, nhưng không nên bị yêu cầu tự giải thích chẩn đoán, thuyết phục gia đình, hoặc lọc thông tin theo ý mình. Nếu có yếu tố văn hóa hoặc cách nói khó dịch, thông dịch viên có thể báo cho chuyên viên biết, nhưng quyết định chuyên môn vẫn thuộc về chuyên viên và gia đình cần được nghe rõ.
Với thuật ngữ phát triển, nên chuẩn bị từ khóa bằng cả hai ngôn ngữ nếu có thể. Ví dụ, AAC, rối loạn phát triển ngôn ngữ, hoạt động trị liệu, chức năng điều hành, điều chỉnh hợp lý, kế hoạch hỗ trợ. Nếu thuật ngữ chưa có bản dịch quen thuộc, chuyên viên nên giải thích bằng ví dụ đời sống thay vì chỉ yêu cầu thông dịch viên tìm một từ tương đương.
Nhịp nói của chuyên viên quyết định chất lượng thông dịch
Thông dịch viên khó làm tốt nếu chuyên viên nói liên tục trong năm phút, đổi chủ đề nhanh hoặc dùng câu dài nhiều mệnh đề. Một nguyên tắc thực tế là nói từng ý ngắn, dừng cho thông dịch, rồi kiểm tra phản ứng của gia đình. Khi nói về rủi ro, kết quả đánh giá hoặc lựa chọn dịch vụ, càng cần nói chậm và xác nhận hiểu.
Chuyên viên nên tránh câu mơ hồ như cháu hơi có vấn đề hoặc gia đình cần cố gắng hơn. Những câu này vừa khó dịch vừa dễ gây tổn thương. Cách tốt hơn là nói cụ thể: trẻ khó làm theo hướng dẫn ba bước trong lớp đông; gia đình đang cần một kế hoạch giúp trẻ báo khi quá tải; chúng ta cần kiểm tra thêm thính giác trước khi kết luận.
Sau buổi gặp cần kiểm tra điều gì đã được hiểu
Sau buổi gặp, chuyên viên có thể dành vài phút với thông dịch viên để xem thuật ngữ nào khó, câu nào gia đình có vẻ chưa hiểu, có điểm văn hóa hoặc ngôn ngữ nào cần chú ý cho lần sau. Việc này không phải để nói sau lưng gia đình, mà để cải thiện chất lượng giao tiếp.
Gia đình nên nhận được bản tóm tắt ngắn bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Nếu chưa thể dịch đầy đủ, ít nhất cần ghi rõ bước tiếp theo, người liên hệ, ngày hẹn và điều gia đình cần quan sát.
Thông dịch tốt không chỉ chuyển lời. Nó bảo vệ quyền tiếp cận thông tin, quyền đồng ý có hiểu biết và quyền tham gia của gia đình. Nếu buổi gặp liên quan đến quyết định quan trọng, chuyên viên có thể dùng teach-back: mời gia đình nói lại bằng lời của họ về bước tiếp theo, không phải để kiểm tra gia đình, mà để kiểm tra cách chuyên viên đã giải thích.
Cũng cần chú ý quyền riêng tư. Không phải thông dịch viên nào cũng phù hợp cho mọi nội dung, nhất là trong cộng đồng nhỏ nơi mọi người quen biết nhau. Gia đình cần biết ai sẽ nghe thông tin của họ và có thể nói nếu họ không thoải mái. Niềm tin trong trị liệu bắt đầu từ việc gia đình hiểu và kiểm soát được cách thông tin của mình được sử dụng.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hợp tác với thông dịch viên, dịch thuật và thực hành đa ngôn ngữ.