Một số trẻ rất khó ở nhà nhưng giáo viên nói trẻ ổn ở trường. Trẻ khác lại bình tĩnh ở nhà nhưng gặp nhiều khó khăn trong lớp. Sự khác nhau này có thể làm người lớn nghi ngờ nhau: gia đình nghĩ trường không thấy vấn đề, còn trường nghĩ cha mẹ đang lo quá mức.
Thực tế, hành vi của trẻ luôn gắn với bối cảnh. Nhà và trường có yêu cầu, tiếng ồn, quan hệ, lịch trình và mức an toàn cảm xúc khác nhau.
Khi hai bên chỉ bảo vệ trải nghiệm của mình, trẻ dễ bị kẹt giữa người lớn. Gia đình không nói quá khi thấy trẻ vỡ ra ở nhà. Giáo viên cũng không nhất thiết sai khi thấy trẻ ngồi yên trong lớp. Hai bức tranh có thể cùng đúng, nhưng chúng đang nói về hai môi trường khác nhau.
Trẻ có thể giữ mình ở một nơi rồi xả ra ở nơi khác
Một số trẻ cố gắng rất nhiều để theo quy tắc ở trường. Khi về nhà, nơi trẻ cảm thấy an toàn hơn, sự mệt mỏi mới xuất hiện. Điều này không có nghĩa trẻ cố tình làm khó cha mẹ.
Ngược lại, có trẻ chỉ gặp khó ở trường vì lớp học đông, yêu cầu chuyển hoạt động nhiều hoặc ngôn ngữ khó hiểu hơn. Ở nhà, trẻ có thể được hỗ trợ tự nhiên nên ít biểu hiện hơn.
Hiện tượng giữ mình rồi xả ra thường làm cha mẹ kiệt sức, vì phần khó nhất xảy ra sau khi trẻ đã rời trường. Trẻ có thể không còn năng lượng để làm bài, tắm, ăn tối hoặc nói chuyện. Nếu trường chỉ nhìn giờ học, họ có thể đánh giá thấp cái giá trẻ phải trả để trông "ổn".
Ở chiều ngược lại, nhà có thể có lịch quen, người hiểu tín hiệu của trẻ và ít yêu cầu xã hội hơn. Vì vậy trẻ có vẻ ổn ở nhà nhưng lại quá tải ở lớp. Điều này không có nghĩa trường kém; nó cho thấy môi trường lớp cần được xem xét.
So sánh bối cảnh thay vì tranh đúng sai
Gia đình và giáo viên nên trao đổi về lúc nào trẻ ổn, lúc nào khó, trước đó xảy ra điều gì và người lớn đã làm gì. Nếu chỉ tranh luận trẻ “có vấn đề hay không”, cuộc nói chuyện dễ đi vào ngõ cụt.
Thông tin từ hai nơi đều quan trọng. Khi ghép lại, người lớn có thể thấy điều kiện nào giúp trẻ thành công.
Một cách trao đổi hữu ích là so sánh cùng một khoảng thời gian. Trẻ ngủ thế nào, ăn sáng ra sao, lớp hôm đó có thay đổi gì, giờ nghỉ có xung đột không, bài tập về nhà nhiều không, và sau khi về nhà trẻ mất bao lâu để bình tĩnh. Những dữ liệu nhỏ này giúp tránh tranh luận cảm tính.
Gia đình và trường cũng nên chia sẻ điều đang hiệu quả. Nếu ở nhà trẻ bình tĩnh hơn khi được báo trước bằng hình ảnh, trường có thể thử. Nếu ở trường trẻ làm tốt khi nhiệm vụ chia nhỏ, gia đình có thể dùng cách tương tự cho việc nhà. Phối hợp không chỉ là báo cáo vấn đề, mà là trao đổi điều kiện thành công.
Đừng bỏ qua yếu tố ngôn ngữ và văn hóa
Với trẻ sống giữa hai ngôn ngữ hoặc hai nền văn hóa, biểu hiện ở nhà và trường có thể khác vì ngôn ngữ dùng khác nhau. Trẻ có thể hiểu tiếng Việt trong cảm xúc gia đình nhưng phải xử lý tiếng Nhật ở trường, hoặc ngược lại. Sự mệt mỏi ngôn ngữ có thể làm trẻ im lặng, né tránh hoặc bùng nổ sau đó.
Gia đình nhập cư cũng có thể ngại nói thẳng với trường vì sợ bị đánh giá. Trường có thể hiểu sự im lặng là đồng ý. Khi có rào cản ngôn ngữ, nên dùng thông dịch phù hợp hoặc tóm tắt bằng văn bản để hai bên không bỏ sót thông tin.
Ghi nhận cả biểu hiện bên trong
Trẻ có thể trông yên nhưng bên trong rất căng. Nếu trẻ ít nói, mệt, đau bụng, khó ngủ hoặc sợ đi học, những dấu hiệu này cũng cần được xem xét.
Hỗ trợ tốt không chỉ xử lý hành vi nhìn thấy. Nó tìm cách hiểu điều trẻ đang phải cố gắng chịu đựng.
Người lớn nên hỏi trẻ bằng cách phù hợp, không chỉ hỏi nhau về trẻ. Nếu trẻ nói được, có thể hỏi lúc nào trong ngày khó nhất. Nếu trẻ khó nói, có thể dùng thang cảm xúc, hình ảnh hoặc lựa chọn. Trẻ có thể biết một chi tiết rất cụ thể mà người lớn bỏ qua, như tiếng chuông, mùi phòng học, bạn ngồi cạnh hoặc đường về nhà.
Nếu sự khác biệt giữa nhà và trường đi kèm từ chối đến trường, tự làm đau, mất ngủ kéo dài hoặc gia đình không giữ được an toàn, cần tìm hỗ trợ chuyên môn. Việc hiểu bối cảnh không có nghĩa là chờ đợi mãi; nó giúp chọn hỗ trợ đúng hơn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra sức khỏe tinh thần trẻ em, theo dõi phát triển và phối hợp gia đình với trường học.