Khi trẻ cần hỗ trợ phát triển, nhiều cha mẹ tự hỏi liệu mình đã làm sai điều gì. Cảm giác tội lỗi có thể xuất hiện khi nghe chẩn đoán, khi thấy con khó khăn ở trường, khi phải nhờ dịch vụ bên ngoài, hoặc khi so sánh con với trẻ khác. Với gia đình sống xa quê, rào cản ngôn ngữ và áp lực từ họ hàng có thể làm cảm giác này nặng hơn.
Cảm giác tội lỗi không hiếm, nhưng nếu kéo dài, nó có thể làm cha mẹ kiệt sức và khó nhìn rõ nhu cầu hiện tại của trẻ. Điều trẻ cần không phải là một người lớn hoàn hảo. Trẻ cần người lớn đủ được nâng đỡ để có thể quan sát, hỏi, điều chỉnh và tiếp tục đồng hành.
Tự trách không giống với chăm sóc có trách nhiệm
Chăm sóc có trách nhiệm là tìm thông tin đáng tin, hỏi chuyên viên, quan sát trẻ, điều chỉnh môi trường và xin giúp khi cần. Tự trách là quay lại quá khứ trong đầu, lặp đi lặp lại câu hỏi "nếu ngày đó mình làm khác thì sao" nhưng không tìm được bước tiếp theo. Hai điều này có thể giống nhau ở bề mặt, nhưng dẫn đến kết quả khác nhau.
Tự trách kéo dài thường làm cha mẹ mất năng lượng. Người lớn có thể đọc quá nhiều thông tin, đổi phương pháp liên tục, hoặc ép mình làm mọi bài tập vì sợ bỏ lỡ cơ hội của con. Khi đó, cả trẻ và cha mẹ đều bị đặt vào áp lực lớn.
Trách nhiệm không đòi hỏi cha mẹ biết mọi thứ ngay từ đầu. Trách nhiệm là sẵn sàng học dần và sửa dần khi có thông tin tốt hơn.
Hỗ trợ không phải là thừa nhận thất bại
Nhận hỗ trợ từ trường, bác sĩ, nhà trị liệu, chuyên viên tâm lý, nhóm phụ huynh hoặc cộng đồng không có nghĩa gia đình kém. Nó có nghĩa nhu cầu của trẻ đủ quan trọng để nhiều người cùng tham gia. Không một gia đình nào nên phải tự làm mọi thứ một mình, nhất là khi trẻ cần hỗ trợ ở nhiều môi trường.
Một số cha mẹ ngại nhờ giúp vì sợ bị đánh giá là không biết dạy con. Nhưng nhiều kỹ năng của trẻ cần môi trường, phương pháp và thời gian phù hợp. Khi người lớn phối hợp tốt, trẻ không bị đẩy vào tình thế phải tự vượt qua mọi rào cản.
Gia đình cũng có quyền hỏi dịch vụ hoặc chuyên viên giải thích rõ. Nhận hỗ trợ không có nghĩa giao toàn bộ quyền quyết định cho người khác. Cha mẹ vẫn là người hiểu đời sống của trẻ và có vai trò quan trọng trong kế hoạch.
Cẩn thận với lời khuyên làm tăng tội lỗi
Cha mẹ có thể nghe nhiều lời như phải can thiệp sớm bằng mọi giá, phải luyện mỗi ngày, phải kiên trì hơn, hoặc nếu con chưa tiến bộ là vì gia đình chưa đủ cố gắng. Một số lời khuyên có ý tốt, nhưng nếu thiếu bối cảnh, chúng dễ làm cha mẹ thấy mình luôn có lỗi.
Thông tin hữu ích phải giúp gia đình có bước đi an toàn và vừa sức. Thông tin làm cha mẹ hoảng, mua dịch vụ vội, tự trách quá mức hoặc bỏ qua sức khỏe của mình cần được xem lại. Đặc biệt với các lời hứa cải thiện nhanh, gia đình nên kiểm tra nguồn và hỏi chuyên viên đáng tin.
Trẻ không được hỗ trợ tốt hơn chỉ vì cha mẹ kiệt sức hơn. Một kế hoạch bền vững cần tính cả sức của người chăm sóc.
Cha mẹ cũng cần nơi được lắng nghe
Nếu cha mẹ mất ngủ, lo lắng kéo dài, dễ khóc, cáu gắt, không còn niềm vui, tránh gặp người khác hoặc thấy mình không còn sức, nên tìm người để nói chuyện. Đó có thể là người thân đáng tin, nhóm phụ huynh, chuyên viên tư vấn, bác sĩ hoặc dịch vụ sức khỏe tinh thần tại địa phương.
Nói về sự mệt mỏi không có nghĩa là bỏ cuộc. Nó giúp người hỗ trợ hiểu kế hoạch hiện tại có đang quá nặng không. Đôi khi điều cần điều chỉnh không phải là kỹ năng của trẻ, mà là số lượng việc đặt lên gia đình.
Với gia đình Việt Nam tại Nhật Bản, việc tìm nơi nói chuyện bằng ngôn ngữ mình thoải mái cũng rất quan trọng. Nếu phải nói về nỗi lo sâu bằng ngôn ngữ chưa vững, cha mẹ có thể chỉ nói được phần nhỏ của vấn đề.
Nói với trẻ bằng giọng không tự trách
Trẻ có thể cảm nhận cảm xúc của cha mẹ, ngay cả khi người lớn không nói trực tiếp. Nếu cha mẹ luôn nói rằng mình có lỗi, trẻ có thể nghĩ bản thân là nguyên nhân làm gia đình buồn. Vì vậy, cách nói trong nhà cần vừa thật vừa an toàn.
Cha mẹ có thể nói rằng gia đình đang học cách hiểu con hơn, có những ngày người lớn cũng mệt, nhưng con không phải là lỗi của ai. Những câu như vậy giúp trẻ không mang cảm giác mình là gánh nặng.
Khi cha mẹ chuyển từ tự trách sang tìm hỗ trợ, trẻ cũng học được một điều quan trọng: khó khăn không cần được giấu đi một mình. Có thể hỏi, có thể sửa, có thể cần người khác cùng giúp.
Chăm sóc cha mẹ là một phần của chăm sóc trẻ
Chăm sóc cha mẹ không phải là phần thưởng sau khi đã lo xong cho trẻ. Nó là điều kiện để hỗ trợ trẻ lâu dài. Một người chăm sóc được nghỉ, được lắng nghe và được chia việc có nhiều khả năng phản hồi bình tĩnh hơn, giữ kế hoạch ổn định hơn và nhìn thấy tiến bộ nhỏ của trẻ rõ hơn.
Cảm giác tội lỗi có thể xuất hiện rồi biến mất nhiều lần. Gia đình không cần xóa sạch nó mới có thể bước tiếp. Chỉ cần đừng để nó là người lái toàn bộ quyết định. Hãy để dữ liệu, nhu cầu thật của trẻ, sức của gia đình và sự hỗ trợ đáng tin cùng tham gia.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra sức khỏe tinh thần, hỗ trợ gia đình và chăm sóc người chăm sóc.