Có lúc lời khuyên chuyên môn không khớp với giá trị gia đình. Chuyên viên có thể khuyên cho trẻ tự chọn nhiều hơn, trong khi gia đình coi nghe lời người lớn là quan trọng. Gia đình có thể muốn trẻ ăn theo nếp nhà, trong khi chuyên viên lo về cảm giác hoặc an toàn nuốt.
Va chạm như vậy cần được nói ra, không nên giấu dưới sự im lặng lịch sự.
Trong bối cảnh Nhật Bản và Việt Nam, sự im lặng có thể bị hiểu nhầm. Gia đình im lặng không nhất thiết là đồng ý; có thể họ đang giữ lịch sự, chưa hiểu thuật ngữ, hoặc sợ bị đánh giá. Chuyên viên im lặng cũng có thể bị gia đình hiểu là không quan tâm đến văn hóa. Vì vậy, cả hai bên cần tạo cách hỏi lại mà không làm mất mặt nhau.
Tìm điều mỗi bên đang bảo vệ
Gia đình thường bảo vệ giá trị, danh dự, quan hệ họ hàng hoặc niềm tin về cách trẻ nên lớn lên. Chuyên viên thường bảo vệ an toàn, phát triển và quyền tham gia của trẻ. Nếu chỉ nhìn bề mặt, hai bên dễ thấy nhau là cứng đầu.
Khi hỏi điều gì quan trọng phía sau lựa chọn đó, cuộc trao đổi có thể mềm hơn.
Ví dụ, gia đình muốn trẻ chào hỏi bằng cách cụ thể có thể đang bảo vệ quan hệ họ hàng và sự tôn trọng người lớn. Chuyên viên đề nghị không ép trẻ ôm hôn có thể đang bảo vệ quyền cơ thể và an toàn. Nếu chỉ tranh luận hành vi bên ngoài, hai bên sẽ thấy nhau sai. Nếu nhìn giá trị phía sau, có thể tìm cách chào hỏi khác vẫn tôn trọng cả hai mục tiêu.
Chuyên viên nên tránh giả định rằng mọi gia đình Việt Nam có cùng giá trị. Gia đình cũng nên tránh nghĩ rằng mọi lời khuyên chuyên môn đều muốn xóa bỏ văn hóa gia đình. Thực hành đáp ứng văn hóa bắt đầu từ hỏi cụ thể gia đình này coi điều gì là quan trọng.
Phân biệt điều có thể linh hoạt và điều liên quan an toàn
Một số khác biệt có thể thương lượng, như cách chào hỏi, cách tổ chức bài tập tại nhà hoặc ví dụ dùng trong trị liệu. Nhưng những vấn đề liên quan đến bạo lực, bỏ mặc, nguy cơ y tế hoặc an toàn của trẻ cần được xử lý theo trách nhiệm chuyên môn.
Tôn trọng văn hóa không có nghĩa là mọi thực hành đều được giữ nguyên. Nó có nghĩa là đối thoại nghiêm túc trước khi đưa kết luận.
Một ranh giới cần nói rõ là an toàn của trẻ. Nếu một thực hành làm trẻ bị đau, bị nhục mạ, bị bỏ mặc nhu cầu y tế hoặc bị ngăn tiếp cận hỗ trợ cần thiết, chuyên viên không thể chỉ gọi đó là khác biệt văn hóa. Ngược lại, nếu khác biệt nằm ở cách diễn đạt lễ phép, thức ăn quen, vai trò họ hàng hoặc cách tổ chức sinh hoạt, có thể có nhiều lựa chọn linh hoạt hơn.
Gia đình cần được giải thích vì sao một khuyến nghị liên quan đến an toàn, không chỉ được yêu cầu làm theo. Khi hiểu lý do, gia đình có thể tìm cách áp dụng phù hợp hơn với nhà mình.
Tạo thử nghiệm nhỏ thay vì tranh thắng thua
Nếu hai bên chưa đồng ý, có thể thử một điều chỉnh nhỏ trong thời gian ngắn và xem kết quả. Ví dụ, thử cách báo trước nhẹ hơn trong một tuần, hoặc thay đổi một phần bữa ăn mà vẫn giữ món gia đình quen thuộc.
Trẻ được lợi nhất khi người lớn không biến khác biệt thành cuộc đấu quyền lực.
Thử nghiệm nhỏ nên có tiêu chí rõ. Mình thử trong bao lâu, quan sát điều gì, ai ghi lại, và khi nào nói lại. Nếu thử cách cho trẻ chọn trong một hoạt động, hãy xem trẻ có bớt căng không, gia đình có thấy mất kiểm soát không, và điều gì cần chỉnh. Nếu thử thay đổi bữa ăn, hãy xem an toàn nuốt, dinh dưỡng, cảm giác và nếp nhà cùng lúc.
Khi có thông dịch, cần chú ý từ ngữ về văn hóa và chuyên môn. Một câu dịch quá cứng có thể làm khuyến nghị nghe như mệnh lệnh. Một câu dịch quá nhẹ có thể làm mất phần cảnh báo an toàn. Nếu cuộc trao đổi nhạy cảm, nên dành thời gian kiểm tra hiểu của cả hai bên.
Giữ tiếng nói của trẻ trong cuộc đối thoại
Người lớn có thể tranh luận rất lâu về giá trị mà quên hỏi trẻ đang trải nghiệm gì. Trẻ có sợ không, có đau không, có hiểu kỳ vọng không, có muốn cách chào khác không, có thể nói nhu cầu bằng cách nào không. Tiếng nói của trẻ không phải lúc nào cũng quyết định toàn bộ, nhưng phải được xem là dữ liệu quan trọng.
Khi gia đình và chuyên viên cùng nhìn vào sự tham gia, an toàn và phẩm giá của trẻ, cuộc nói chuyện bớt xoay quanh việc ai thắng. Mục tiêu chung không phải là làm gia đình giống chuyên viên hay làm chuyên viên bỏ nguyên tắc, mà là tìm cách hỗ trợ sống được trong gia đình thật.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra đáp ứng văn hóa, quyền trẻ em và đạo đức trong hỗ trợ.