Nhiều gia đình hình dung trị liệu ngôn ngữ là trẻ ngồi trước bàn và tập nói từng âm. Điều đó có thể là một phần trong một số trường hợp, nhưng với trẻ em, buổi trị liệu ngôn ngữ thường rộng hơn nhiều. Chuyên viên có thể quan sát trẻ hiểu lời, dùng cử chỉ, chơi, giao tiếp với người khác, phát âm, dùng câu, ăn nuốt hoặc sử dụng AAC nếu cần.
Một buổi trị liệu tốt không chỉ hỏi trẻ nói được bao nhiêu. Nó cần giúp gia đình hiểu trẻ đang giao tiếp bằng cách nào, khó ở đâu trong đời sống hằng ngày và bước hỗ trợ tiếp theo nên là gì.
Chuyên viên thường bắt đầu từ bối cảnh của trẻ
Trước hoặc trong buổi đầu, chuyên viên thường hỏi gia đình về lý do đến tư vấn, quá trình phát triển, ngôn ngữ trẻ dùng, phản hồi của trường, sức khỏe, nghe, chơi và sinh hoạt. Những thông tin này không phải thủ tục phụ. Chúng giúp chuyên viên hiểu lời nói của trẻ trong bối cảnh thật.
Nếu trẻ sống trong môi trường tiếng Việt và tiếng Nhật, gia đình nên nói rõ trẻ dùng ngôn ngữ nào với ai. Một trẻ ít nói tiếng Nhật ở trường nhưng giao tiếp nhiều bằng tiếng Việt ở nhà cần được hiểu khác với trẻ khó giao tiếp trong cả hai môi trường.
Gia đình cũng nên kể điều trẻ thích, điều làm trẻ căng và điều đã giúp trẻ giao tiếp tốt hơn. Sở thích của trẻ thường là cửa vào quan trọng cho trị liệu.
Trị liệu có thể diễn ra trong chơi
Với trẻ nhỏ, chơi là môi trường tự nhiên để quan sát và hỗ trợ giao tiếp. Chuyên viên có thể dùng xe, bóng, sách, đồ chơi giả vờ hoặc trò luân phiên để xem trẻ yêu cầu, từ chối, chờ lượt, chia sẻ chú ý và bắt chước như thế nào.
Nếu buổi trị liệu trông giống chơi, điều đó không có nghĩa là thiếu chuyên môn. Chuyên viên đang dùng hoạt động phù hợp với trẻ để tạo cơ hội giao tiếp. Điểm cần quan sát là mục tiêu phía sau trò chơi: trẻ có thêm cách truyền đạt không, có hiểu hơn không, có tham gia qua lại hơn không.
Gia đình có thể hỏi chuyên viên hoạt động hôm nay nhằm hỗ trợ kỹ năng nào. Câu hỏi này giúp gia đình hiểu cách đem nguyên tắc về nhà mà không cần sao chép y nguyên đồ chơi trong phòng trị liệu.
Gia đình là một phần của buổi trị liệu
Trẻ chỉ gặp chuyên viên trong một khoảng thời gian ngắn, còn giao tiếp diễn ra cả ngày ở nhà và trường. Vì vậy, gia đình cần được giải thích và hướng dẫn. Một buổi trị liệu không nên chỉ kết thúc bằng câu về nhà luyện thêm, mà cần nói rõ luyện trong tình huống nào và bằng cách nào để không tạo áp lực.
Gia đình có thể hỏi mục tiêu hiện tại là gì, dấu hiệu tiến triển ra sao, điều gì nên thử ở nhà và điều gì chưa cần vội. Nếu có quá nhiều khuyến nghị, nên xin chuyên viên chọn một ưu tiên nhỏ.
Trị liệu ngôn ngữ không nhằm biến mọi phút ở nhà thành bài tập. Nó nên giúp giao tiếp hằng ngày trở nên rõ hơn, vui hơn và ít căng hơn.
Khi cần xem lại mục tiêu
Nếu sau một thời gian gia đình không hiểu vì sao trẻ làm các hoạt động trong buổi trị liệu, hoặc không thấy mối liên hệ với đời sống, nên trao đổi lại. Có thể mục tiêu cần được giải thích rõ hơn, điều chỉnh theo ưu tiên gia đình, hoặc phối hợp thêm với trường.
Một kế hoạch trị liệu tốt cần linh hoạt. Trẻ thay đổi, gia đình thay đổi và nhu cầu giao tiếp cũng thay đổi. Điều quan trọng là chuyên viên và gia đình cùng nhìn về một mục tiêu có ý nghĩa với trẻ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra vai trò của nhà ngôn ngữ trị liệu, phạm vi hỗ trợ và mục tiêu chức năng trong trị liệu ngôn ngữ.