Khi trẻ không làm theo lời người lớn, phản ứng đầu tiên thường là nghĩ trẻ không nghe lời. Nhưng trong nhiều tình huống, trẻ có thể chưa hiểu chỉ dẫn, chưa xử lý kịp, không biết bắt đầu từ đâu hoặc bị quá tải bởi quá nhiều lời. Nếu người lớn nhầm khó hiểu thành chống đối, cách hỗ trợ sẽ lệch.
Hiểu chỉ dẫn là kỹ năng ngôn ngữ và nhận thức quan trọng. Nó ảnh hưởng đến sinh hoạt ở nhà, lớp học, giờ chơi và an toàn. Gia đình và giáo viên nên quan sát cách trẻ phản ứng với các loại chỉ dẫn khác nhau, không chỉ nhìn kết quả cuối cùng.
Chỉ dẫn dài có thể quá tải
Một câu như cất đồ chơi đi, lấy cặp, mặc áo khoác rồi ra cửa có thể quá dài với một số trẻ. Trẻ nghe được âm thanh nhưng không giữ được toàn bộ thông tin. Kết quả là trẻ đứng yên, làm một phần, hoặc làm việc khác. Người lớn có thể hiểu nhầm là trẻ cố tình.
Gia đình có thể thử chia chỉ dẫn thành một bước. Khi trẻ làm xong bước đầu, mới nói bước tiếp theo. Nếu trẻ làm tốt hơn khi chỉ dẫn ngắn, đó là thông tin quan trọng. Điều này không có nghĩa là trẻ mãi mãi chỉ hiểu một bước, mà là trẻ cần được xây dần.
Ở trường, chỉ dẫn nhóm thường dài và có nhiều tiếng ồn. Một trẻ hiểu ở nhà nhưng khó ở lớp có thể cần giáo viên nhắc bằng hình ảnh, ký hiệu hoặc kiểm tra riêng xem trẻ đã hiểu chưa.
Làm theo thói quen khác với hiểu lời mới
Trẻ có thể làm rất tốt trong thói quen quen thuộc nhưng khó khi yêu cầu thay đổi. Ví dụ, trẻ tự đi rửa tay trước ăn vì đã quen, nhưng không hiểu câu lấy khăn màu xanh đưa cho cô. Gia đình nên phân biệt trẻ làm theo trình tự nhớ sẵn với việc hiểu chỉ dẫn mới.
Để quan sát, người lớn có thể thay đổi nhẹ tình huống và xem trẻ có hiểu không. Nhưng không nên biến thành kiểm tra liên tục. Mục tiêu là biết trẻ cần loại hỗ trợ nào, không phải bắt lỗi.
Nếu trẻ chỉ làm được khi người lớn chỉ tay, đưa đồ vật hoặc làm mẫu, đó cũng là thông tin. Có thể trẻ đang dựa nhiều vào tín hiệu ngoài lời nói. Hỗ trợ nên tận dụng điểm này trong khi vẫn phát triển hiểu ngôn ngữ.
Kiểm tra lại bằng cách nhẹ nhàng
Thay vì hỏi con có hiểu không, vì nhiều trẻ sẽ gật dù chưa hiểu, người lớn có thể xem trẻ bắt đầu làm gì. Nếu trẻ đứng yên, có thể làm mẫu bước đầu hoặc hỏi con làm bước nào trước. Với trẻ lớn hơn, có thể nhờ trẻ nói lại bằng lời của mình.
Giọng nói của người lớn cũng quan trọng. Khi trẻ không hiểu, giọng càng căng thì trẻ càng khó xử lý. Nói chậm, ngắn, rõ và cho thời gian phản ứng thường hiệu quả hơn lặp lại nhanh nhiều lần.
Nếu trẻ thường xuyên khó hiểu chỉ dẫn, đặc biệt khi đi kèm chậm nói, khó nghe, khó chú ý hoặc khó học ở lớp, gia đình nên trao đổi với chuyên viên. Nhà ngôn ngữ trị liệu có thể đánh giá hiểu ngôn ngữ và gợi ý cách hỗ trợ phù hợp.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả hiểu chỉ dẫn, lời nói rõ ràng, mốc ngôn ngữ và hỗ trợ trong gia đình.