Chuyển tiếp sang tuổi trưởng thành không diễn ra trong một ngày sinh nhật. Đó là quá trình người trẻ dần có thêm vai trò trong học tập, việc làm, chăm sóc sức khỏe, tiền bạc, quan hệ và quyết định về đời sống của mình.
Với người trẻ khuyết tật hoặc có nhu cầu hỗ trợ phát triển, quá trình này cần được chuẩn bị sớm hơn và cụ thể hơn. Mục tiêu không phải là tự lập hoàn toàn bằng mọi giá, mà là tăng tự chủ trong khi vẫn có hỗ trợ phù hợp.
Tuổi trưởng thành cũng làm thay đổi cách hệ thống nhìn người trẻ. Một số quyết định trước đây do cha mẹ trao đổi với trường hoặc bác sĩ có thể cần người trẻ tham gia nhiều hơn. Nếu không chuẩn bị, gia đình có thể bị bất ngờ khi quyền riêng tư, đồng thuận và thủ tục thay đổi.
Bắt đầu từ tiếng nói của người trẻ
Người trẻ cần được hỏi mình muốn gì, lo gì, làm tốt khi nào và cần hỗ trợ ở đâu. Nếu gia đình và chuyên viên chỉ bàn thay, kế hoạch chuyển tiếp có thể không phản ánh đời sống thật của người trẻ.
Một số người trẻ cần hình ảnh, trải nghiệm thử hoặc câu hỏi lựa chọn để nói về tương lai. Điều này vẫn là sự tham gia có ý nghĩa.
Tiếng nói của người trẻ không chỉ là chọn một nghề hoặc một trường. Đó còn là nói điều mình sợ, điều mình muốn giữ, người mình tin, cách mình muốn được hỗ trợ và thông tin nào mình không muốn chia sẻ. Với người trẻ dùng AAC hoặc giao tiếp khác lời nói, hệ thống hỗ trợ phải tạo cách để tiếng nói đó xuất hiện.
Gia đình có thể lo rằng hỏi quá nhiều sẽ làm người trẻ áp lực. Nhưng nếu không hỏi, kế hoạch dễ trở thành bản đồ của người lớn. Có thể bắt đầu bằng lựa chọn nhỏ và trải nghiệm thật, rồi tăng dần mức tham gia.
Kỹ năng sống cần đi cùng quyền được hỗ trợ
Các kỹ năng như quản lý thời gian, đi lại, dùng tiền, chăm sóc sức khỏe, xin giúp đỡ và giao tiếp với người lạ đều quan trọng. Nhưng không nên biến chúng thành bài kiểm tra giá trị con người.
Người trẻ có thể cần hỗ trợ lâu dài ở một số phần và độc lập hơn ở phần khác. Kế hoạch tốt cần linh hoạt theo năng lực thực tế.
Kỹ năng sống nên được dạy trong tình huống thật: dùng tiền khi mua đồ, đặt lịch hẹn, nói với bác sĩ điều đang khó, hỏi đường, chuẩn bị thuốc theo hướng dẫn, hoặc nhắn tin báo mình đến nơi. Những kỹ năng này cần được luyện sớm, không đợi đến khi người trẻ rời trường.
Tự chủ cũng bao gồm quyền được hỗ trợ. Một người trẻ có thể tự quyết định món ăn nhưng cần hỗ trợ quản lý tiền; có thể đi làm bán thời gian nhưng cần người nhắc lịch khám; có thể giao tiếp tốt với gia đình nhưng cần thông dịch trong cơ sở y tế. Kế hoạch tốt không ép mọi kỹ năng phải cùng mức.
Sức khỏe và quyền riêng tư cần được chuẩn bị
Khi lớn lên, người trẻ cần hiểu dần về cơ thể, thuốc, lịch khám, bảo hiểm, hồ sơ và người có thể xem thông tin của mình. Mức hiểu sẽ khác nhau tùy người, nhưng không nên để mọi thông tin y tế nằm hoàn toàn trong tay cha mẹ đến phút cuối.
Gia đình có thể chuẩn bị bản tóm tắt sức khỏe và hỗ trợ với sự tham gia của người trẻ: chẩn đoán liên quan, thuốc, dị ứng, cách giao tiếp, điều chỉnh hiệu quả, nguy cơ an toàn và người liên hệ. Khi chia sẻ hồ sơ, cần cân nhắc đồng thuận và quyền riêng tư.
Chuyển tiếp cần hồ sơ và người kết nối
Khi rời hệ thống trường học hoặc dịch vụ trẻ em, thông tin về điểm mạnh, chẩn đoán, hỗ trợ hiệu quả, thuốc, an toàn và mong muốn của người trẻ cần được sắp xếp. Việc chia sẻ phải có sự đồng thuận phù hợp và bảo vệ quyền riêng tư.
Một chuyển tiếp tốt không chỉ hỏi người trẻ sẽ đi đâu. Nó hỏi ai sẽ tiếp tục đồng hành và thông tin nào cần đi cùng.
Người kết nối có thể là giáo viên, chuyên viên, bác sĩ, tư vấn viên, người hỗ trợ việc làm, nhân viên địa phương hoặc người thân đáng tin. Điều quan trọng là không để gia đình phải kể lại từ đầu ở mỗi nơi. Một cuộc họp chuyển tiếp hoặc bản tóm tắt rõ có thể giảm đứt đoạn.
Chuyển tiếp sang tuổi trưởng thành không cần hoàn hảo. Nhưng nếu bắt đầu sớm, người trẻ có nhiều cơ hội thử, sai, sửa và hiểu mình hơn trước khi các quyết định trở nên nặng nề.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách tiếp cận chuyển tiếp, quyền tham gia và thanh thiếu niên khuyết tật.