Khi trẻ còn nhỏ, phần lớn hỗ trợ thường xoay quanh gia đình, nhà trẻ, mẫu giáo hoặc trung tâm trị liệu. Nhưng càng lớn, trẻ càng bước vào nhiều không gian hơn: sân chơi, thư viện, lớp học thêm, phương tiện công cộng, cửa hàng, sự kiện cộng đồng và những mối quan hệ ngoài gia đình. Mỗi không gian mới có luật, âm thanh, người lạ và kỳ vọng khác nhau.

Chuyển tiếp từ tuổi mầm non sang đời sống cộng đồng không phải là một ngày cụ thể. Đó là quá trình giúp trẻ có thêm cách tham gia an toàn, trong khi người lớn học cách điều chỉnh môi trường để trẻ không bị bỏ lại. Mục tiêu không phải là đưa trẻ đến mọi nơi ngay lập tức, mà là mở rộng thế giới của trẻ theo nhịp có thể chịu được.

Bắt đầu từ những nơi trẻ có thể thành công

Gia đình không cần đưa trẻ đến ngay những nơi đông, ồn và khó đoán nhất. Một chuyến đi ngắn đến công viên quen, một lần vào thư viện lúc vắng người hoặc một hoạt động cộng đồng có người lớn hiểu trẻ có thể là bước đầu tốt hơn. Thành công ban đầu giúp trẻ và gia đình có kinh nghiệm tích cực để xây tiếp.

Điều cần quan sát không chỉ là trẻ có “ngoan” hay không. Gia đình nên xem trẻ cần báo trước gì, có chỗ nghỉ không, có cách giao tiếp nhu cầu không, có hiểu khi nào hoạt động kết thúc không và sau hoạt động trẻ có quá kiệt sức không. Một trẻ giữ được bình tĩnh trong 20 phút ở nơi mới có thể đã dùng rất nhiều năng lượng, dù người ngoài không nhìn thấy.

Cộng đồng cũng cần học cách tiếp nhận trẻ

Hòa nhập không thể chỉ đặt trách nhiệm lên trẻ. Nếu mọi quy tắc đều cứng, thông tin khó hiểu, không có lựa chọn nghỉ và người lớn xung quanh dễ phán xét, nhiều trẻ sẽ không có cơ hội tham gia thật. Cộng đồng cần học rằng có những trẻ cần hình ảnh, cần thời gian chờ, cần giảm tiếng ồn, cần người lớn nói rõ hơn hoặc cần cách giao tiếp khác lời nói.

Gia đình có thể trao đổi trước với nơi tổ chức hoạt động về thời lượng, tiếng ồn, chỗ ngồi, lối ra, người liên hệ và cách xử lý khi trẻ cần nghỉ. Những điều chỉnh nhỏ thường làm sự tham gia bền hơn. Nếu nơi tổ chức không thể đáp ứng mọi điều, ít nhất họ cũng cần hiểu điều gì quan trọng nhất cho an toàn và phẩm giá của trẻ.

Giao tiếp nhu cầu là kỹ năng cộng đồng

Khi trẻ ra ngoài gia đình, trẻ cần cách nói hoặc thể hiện những điều cơ bản như con cần nghỉ, con không thích, con đau, con muốn đi vệ sinh, con cần giúp hoặc con muốn về. Với trẻ chưa nói được, thẻ hình, cử chỉ, bảng giao tiếp hoặc thiết bị AAC có thể rất quan trọng. Những công cụ này nên được luyện trong hoạt động thật, không chỉ trong phòng trị liệu.

Người lớn cũng cần chuẩn bị cách hỗ trợ kín đáo. Nếu mỗi lần trẻ cần nghỉ đều bị giải thích trước đám đông, trẻ có thể xấu hổ và không muốn tham gia nữa. Khi trẻ lớn dần, quyền riêng tư và cảm giác được tôn trọng trong cộng đồng càng quan trọng.

Hồ sơ ngắn giúp người mới hiểu trẻ

Một hồ sơ một trang về trẻ có thể giúp người phụ trách hoạt động biết điểm mạnh, điều gây quá tải, cách trẻ giao tiếp và cách hỗ trợ đã hiệu quả. Không cần chia sẻ toàn bộ thông tin riêng tư. Chỉ nên chia sẻ phần thật sự cần cho an toàn và tham gia, chẳng hạn trẻ sợ tiếng loa, cần báo trước khi đổi hoạt động, dùng thẻ để xin nghỉ hoặc có nguy cơ chạy khỏi nơi đông người.

Khi cộng đồng hiểu trẻ qua cả điểm mạnh và nhu cầu hỗ trợ, trẻ có nhiều cơ hội được nhìn như một thành viên, không chỉ là người cần quản lý. Chuyển tiếp ra cộng đồng là quá trình hai chiều: trẻ học cách tham gia, còn người lớn xung quanh học cách tạo chỗ cho sự khác biệt.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách tiếp cận hòa nhập và quyền tham gia của trẻ khuyết tật.