Tic là những cử động hoặc âm thanh lặp lại, xảy ra nhanh và khó kiểm soát hoàn toàn. Trẻ có thể nháy mắt, giật vai, nhăn mặt, hắng giọng, phát âm ngắn hoặc có các tic phức tạp hơn. Một số trẻ được chẩn đoán hội chứng Tourette hoặc rối loạn tic khác, nhưng không phải mọi tic đều có cùng mức độ ảnh hưởng.

Bài viết này không dùng để tự chẩn đoán. Điều quan trọng đầu tiên là tic không phải hành vi trẻ cố tình làm để gây chú ý. Nếu người lớn mắng, nhắc liên tục hoặc bắt trẻ dừng ngay, căng thẳng có thể tăng và tic có thể rõ hơn.

Tic có thể thay đổi theo thời gian và bối cảnh

Tic thường tăng giảm theo giai đoạn. Mệt, lo âu, phấn khích, áp lực ở lớp, bị chú ý quá mức hoặc cố kìm lâu có thể làm tic rõ hơn. Có lúc trẻ kìm được trong một thời gian ngắn, nhưng sau đó tic có thể bật ra nhiều hơn.

Vì vậy, việc trẻ có lúc không tic không chứng minh rằng trẻ làm chủ hoàn toàn. Người lớn cần tránh dùng câu như “con dừng được mà sao không dừng”. Câu này dễ làm trẻ xấu hổ và làm trẻ phải dùng thêm năng lượng để che giấu.

Một số trẻ thấy tic khó chịu hoặc đau, một số trẻ ít để ý hơn nhưng bị người khác nhìn chằm chằm. Hỗ trợ cần dựa trên ảnh hưởng thật của tic đối với trẻ, không chỉ dựa trên mức độ người lớn thấy phiền.

Gia đình nên phản ứng bình tĩnh và quan sát điều đi kèm

Ở nhà, gia đình có thể giảm việc nhắc trực tiếp vào tic, vì nhắc nhiều thường làm trẻ chú ý hơn đến tic. Thay vào đó, người lớn nên quan sát khi nào tic tăng, trẻ có ngủ đủ không, có lo lắng không, có bị trêu không và tic có gây đau hoặc cản trở sinh hoạt không.

Nếu trẻ muốn nói về tic, hãy lắng nghe bằng thái độ không phán xét. Trẻ có thể cần từ ngữ để giải thích với người khác, hoặc cần một câu ngắn để nói rằng mình không cố ý. Nếu trẻ không muốn nói, người lớn cũng không nên biến tic thành chủ đề chính của mọi cuộc trò chuyện.

Gia đình cũng cần chú ý những khó khăn có thể đi kèm như ADHD, lo âu, ám ảnh cưỡng chế, học tập hoặc giấc ngủ. Không phải trẻ nào có tic cũng có các khó khăn này, nhưng nếu có dấu hiệu, nên trao đổi với chuyên viên.

Trường học cần giảm xấu hổ và bắt nạt

Ở lớp, tic có thể khiến trẻ bị nhìn chằm chằm, bị nhắc nhở hoặc bị bạn trêu. Giáo viên nên bảo vệ trẻ khỏi bắt nạt và giải thích phù hợp với độ tuổi nếu cần, nhưng cần hỏi gia đình và trẻ trước khi nói với cả lớp. Không phải trẻ nào cũng muốn tic của mình được công khai.

Một số trẻ cần điều chỉnh khi làm bài kiểm tra, đọc trước lớp, ngồi trong môi trường quá im lặng hoặc tham gia hoạt động dễ làm tic tăng. Điều chỉnh nên dựa trên ảnh hưởng thật của tic, không phải chỉ dựa trên tên chẩn đoán.

Nếu tic làm trẻ khó viết, khó nhìn bảng, khó phát biểu hoặc lo lắng khi bị chú ý, trường có thể xem xét cách giảm áp lực, cho trẻ nghỉ ngắn, đổi hình thức trình bày hoặc chuẩn bị trước cho tình huống khó.

Khi nào cần tư vấn chuyên môn

Gia đình nên tìm tư vấn khi tic gây đau, làm trẻ bị thương, ảnh hưởng học tập, quan hệ xã hội, giấc ngủ hoặc làm trẻ rất căng thẳng. Cũng nên hỏi chuyên viên nếu tic xuất hiện cùng thay đổi sức khỏe khác, mất kỹ năng, cử động bất thường khó phân biệt hoặc gia đình không chắc đó có phải tic hay không.

Thông tin từ gia đình và trường học rất hữu ích cho buổi tư vấn. Nên ghi tic xảy ra khi nào, kéo dài ra sao, điều gì làm tăng hoặc giảm, trẻ có đau không và tic ảnh hưởng đến hoạt động nào.

Hỗ trợ tốt không nhằm làm trẻ xấu hổ vì tic. Mục tiêu là giảm ảnh hưởng tiêu cực, bảo vệ đời sống học đường và giúp trẻ hiểu cơ thể mình mà không tự trách.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra thông tin về tic, Tourette và ảnh hưởng trong trường học.