Trường học ở Nhật Bản có nhiều nề nếp riêng: đi bộ theo tuyến, giày trong nhà, đồ dùng theo môn, bữa trưa, trực nhật, liên lạc với giáo viên và các sự kiện theo mùa. Với trẻ Việt Nam mới bắt đầu đi học, khác biệt ngôn ngữ và văn hóa có thể làm trẻ mệt. Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, gia đình nên chuẩn bị thông tin trước khi trẻ bị hiểu nhầm.
Mỗi trường và địa phương có cách hỗ trợ khác nhau. Vì vậy, điều quan trọng là trao đổi sớm, cụ thể và giữ ghi chép rõ.
Nói với trường về cách trẻ học và giao tiếp
Gia đình nên cho giáo viên biết trẻ hiểu tiếng Nhật ở mức nào, dùng tiếng Việt ở nhà ra sao, trẻ có khó đọc, viết, nghe chỉ dẫn, chờ lượt, ăn trưa, thay đồ, đi vệ sinh hay tham gia nhóm không. Nếu trẻ đã từng có kế hoạch hỗ trợ, báo cáo trị liệu hoặc ghi chú từ trường cũ, hãy mang theo phần liên quan.
Không nên chỉ nói con em cần giúp đỡ. Câu cụ thể hơn sẽ dễ dùng trong lớp: trẻ cần chỉ dẫn ngắn, cần nhìn hình, cần ngồi nơi ít ồn, cần báo trước khi đổi hoạt động, hoặc cần người lớn kiểm tra trẻ đã hiểu bài tập chưa.
Nếu trẻ có nguy cơ đi lạc, không phản ứng khi gọi tên, dị ứng, bệnh nền hoặc cần thuốc, đây là thông tin an toàn phải chia sẻ với trường theo quy định.
Giúp trẻ hiểu đời sống trường học từng bước
Trẻ có thể cần ảnh về trường, lớp, cổng vào, nhà vệ sinh, chỗ để giày, đường đi học và đồ cần mang mỗi ngày. Gia đình có thể luyện một số câu ngắn như con không hiểu, con cần giúp, con muốn đi vệ sinh, con bị đau. Nếu trẻ dùng AAC hoặc thẻ hình, cần bàn với trường cách dùng trong lớp.
Sau khi nhập học, gia đình nên hỏi không chỉ điểm số mà cả sự tham gia: trẻ có ăn được không, có chơi với ai không, có hiểu lịch không, có quá mệt sau giờ học không. Những dấu hiệu này cho biết hỗ trợ hiện tại có vừa sức không.
Trẻ mới đến Nhật cần thời gian để thuộc về trường. Hỗ trợ tốt không ép trẻ trở nên giống bạn ngay lập tức, mà giúp trẻ hiểu môi trường và có cách tham gia an toàn.
Gia đình nên chuẩn bị một bản giới thiệu ngắn về trẻ bằng tiếng Nhật đơn giản nếu có thể. Nội dung có thể gồm trẻ hiểu ngôn ngữ nào, điều trẻ thích, điều làm trẻ sợ, cách trẻ báo cần giúp, thông tin sức khỏe và người liên hệ. Bản này không cần kể hết hồ sơ riêng tư, nhưng giúp giáo viên mới có điểm bắt đầu cụ thể.
Sau vài tuần đầu, gia đình nên xin trao đổi lại thay vì chờ đến khi có vấn đề lớn. Trẻ có thể cố gắng rất nhiều ở trường rồi về nhà kiệt sức. Những dấu hiệu như đau bụng trước giờ đi học, không ngủ, không ăn trưa, giấu bài hoặc không muốn nói về lớp cần được nhìn như thông tin điều chỉnh môi trường, không chỉ là chuyện trẻ chưa quen.
Chuẩn bị cho liên lạc hằng ngày với trường
Ở Nhật, nhiều thông tin của trường có thể đến qua sổ liên lạc, ứng dụng, giấy phát về nhà hoặc thông báo miệng. Gia đình nên hỏi ngay từ đầu kênh nào là chính, khi nào cần trả lời, giấy tờ nào phải nộp lại và nếu không hiểu tiếng Nhật thì có thể hỏi ai. Một lỗi nhỏ trong giấy tờ đôi khi làm trẻ thiếu đồ dùng hoặc bỏ lỡ hoạt động.
Nếu gia đình chưa đọc tiếng Nhật tốt, có thể tạo thói quen chụp lại thông báo, ghi hạn nộp, nhờ người đáng tin kiểm tra phần quan trọng và hỏi trường khi chưa chắc. Điều này không phải phụ thuộc quá mức; đó là cách bảo đảm trẻ được tham gia đầy đủ trong môi trường mới.
Để trẻ giữ cầu nối với tiếng Việt
Bắt đầu đi học ở Nhật không có nghĩa là gia đình phải bỏ tiếng Việt. Tiếng mẹ đẻ giúp trẻ giữ quan hệ, cảm xúc và bản sắc gia đình. Nếu trẻ đang học tiếng Nhật ở trường, gia đình vẫn có thể nói tiếng Việt tự nhiên ở nhà, kể chuyện, đọc sách hoặc giải thích cảm xúc bằng ngôn ngữ trẻ hiểu sâu nhất.
Khi trẻ có khó khăn phát triển, việc duy trì tiếng Việt còn giúp gia đình quan sát rõ hơn trẻ hiểu gì, muốn gì và lo gì. Nếu chỉ nhìn trẻ qua tiếng Nhật mới học, người lớn có thể đánh giá thấp khả năng thật của trẻ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra thông tin giáo dục, đời sống trường học và hỗ trợ trẻ em người nước ngoài tại Nhật.