Khi trẻ cần hỗ trợ phát triển, hồ sơ chuyển giao thường đầy thông tin về điều trẻ chưa làm được. Những thông tin đó có ích, nhưng nếu chỉ có khó khăn, người đọc dễ nhìn trẻ như một danh sách vấn đề. Một hồ sơ dựa trên điểm mạnh giúp người lớn hiểu trẻ toàn diện hơn và bắt đầu hỗ trợ từ điều trẻ đã có.
Hồ sơ này không phải để tô hồng. Nó ghi cả điểm mạnh, điều gây khó, cách trẻ giao tiếp, điều giúp trẻ bình tĩnh và chiến lược đã có hiệu quả. Điểm khác biệt là khó khăn được viết như nhu cầu hỗ trợ, không như lỗi tính cách.
Điểm mạnh cần cụ thể và dùng được
Viết “trẻ rất ngoan” hoặc “trẻ thông minh” thường không đủ. Hồ sơ nên nói rõ trẻ thích chủ đề gì, học tốt qua kênh nào, lúc nào trẻ dễ tham gia, trẻ phản hồi tốt với kiểu lời nói nào và trẻ có cách riêng nào để giải quyết vấn đề.
Ví dụ, một trẻ có thể khó nói trong nhóm nhưng quan sát rất kỹ, nhớ lịch tốt, thích giúp sắp xếp đồ hoặc hợp tác hơn khi được nhìn trước hình ảnh. Những chi tiết này giúp giáo viên và chuyên viên bắt đầu bằng điều trẻ đã có, thay vì chỉ cố giảm hành vi khó.
Điểm mạnh cũng nên gắn với bối cảnh. Trẻ kiên trì khi chơi xếp hình ở nhà có thể chưa tự động kiên trì trong lớp ồn. Ghi rõ điều kiện giúp điểm mạnh xuất hiện sẽ làm hồ sơ thực tế hơn.
Khó khăn nên viết như nhu cầu hỗ trợ
Thay vì viết “trẻ không hợp tác khi chuyển hoạt động”, có thể viết rằng trẻ cần báo trước, lịch trực quan và một lựa chọn nhỏ khi chuyển hoạt động. Thay vì viết “trẻ hay làm phiền bạn”, có thể viết rằng trẻ muốn tham gia nhưng cần được dạy cách mời chơi và chờ lượt bằng câu ngắn hoặc hình ảnh.
Cách viết này không che giấu khó khăn. Nó biến khó khăn thành thông tin có thể hành động. Người đọc biết cần thử gì, quan sát gì và tránh điều gì.
Ngôn ngữ trong hồ sơ ảnh hưởng đến cách người lớn đối xử với trẻ. Một câu mô tả tôn trọng có thể làm giảm trách phạt không cần thiết. Ngược lại, những từ như lười, bướng, cố tình hoặc không ngoan thường không giúp xây kế hoạch hỗ trợ.
Ghi cách trẻ giao tiếp và điều giúp trẻ bình tĩnh
Hồ sơ điểm mạnh nên nói trẻ giao tiếp bằng lời, cử chỉ, ánh mắt, hình ảnh, thiết bị AAC hay hành động nào. Nếu trẻ ít nói khi căng thẳng, điều đó cần được ghi để người lớn không nhầm là trẻ không muốn hợp tác.
Điều giúp trẻ bình tĩnh cũng rất quan trọng. Trẻ có thể cần góc nghỉ, tai nghe, người lớn nói nhỏ, hoạt động vận động, đồ vật quen thuộc hoặc thời gian xử lý. Những thông tin này giúp môi trường mới giảm thử sai.
Nếu trẻ sống giữa tiếng Việt và tiếng Nhật, hồ sơ nên ghi trẻ hiểu và dùng ngôn ngữ nào trong tình huống nào. Một trẻ có thể hiểu tiếng Việt ở nhà tốt hơn, nhưng cần tiếng Nhật ở lớp. Bỏ qua bối cảnh ngôn ngữ dễ dẫn đến đánh giá sai.
Hồ sơ cần được cập nhật và chia sẻ có chọn lọc
Trẻ thay đổi theo môi trường, sức khỏe và kinh nghiệm. Hồ sơ viết từ năm trước có thể không còn đúng. Gia đình và trường học nên cập nhật khi trẻ có kỹ năng mới, điều chỉnh mới, sở thích mới hoặc phản ứng khác trước.
Hồ sơ cũng chứa thông tin riêng tư. Không phải ai cũng cần xem toàn bộ. Khi chuyển lớp, chuyển trường hoặc gặp chuyên viên mới, gia đình nên chia sẻ phần liên quan đến hỗ trợ hiện tại và hỏi thông tin sẽ được lưu ở đâu.
Một hồ sơ tốt là cầu nối giữa những người lớn, nhưng mục tiêu cuối cùng là giúp trẻ được hiểu nhanh hơn trong môi trường mới mà vẫn được tôn trọng như một con người trọn vẹn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách tiếp cận dựa trên quyền, giáo dục hòa nhập và hỗ trợ trẻ khuyết tật.