Nhóm kỹ năng xã hội thường được giới thiệu cho trẻ gặp khó khăn trong giao tiếp, chơi cùng bạn, chờ lượt, hiểu luật ngầm hoặc điều chỉnh cảm xúc trong nhóm. Ý tưởng này có thể hữu ích, vì trẻ cần cơ hội thực hành với người khác chứ không chỉ học trong phòng một kèm một.
Nhưng không phải cứ đưa trẻ vào nhóm là kỹ năng xã hội sẽ tự nhiên phát triển. Nếu nhóm quá đông, mục tiêu không rõ hoặc trẻ thường xuyên bị xấu hổ trước bạn khác, trải nghiệm nhóm có thể làm trẻ tránh giao tiếp nhiều hơn.
Kỹ năng xã hội không chỉ là làm đúng quy tắc
Một cách hiểu hẹp về kỹ năng xã hội là dạy trẻ nhìn vào mắt, chào hỏi, trả lời nhanh và làm theo luật chơi. Những kỹ năng này có thể cần thiết trong một số tình huống, nhưng giao tiếp xã hội còn bao gồm quyền được nghỉ, quyền từ chối, khả năng hiểu cảm xúc của mình và khả năng tìm người lớn hỗ trợ khi quá tải.
Với trẻ tự kỷ, ADHD hoặc trẻ có khó khăn ngôn ngữ, mục tiêu không nên là che giấu mọi khác biệt để giống bạn khác. Mục tiêu nên là giúp trẻ tham gia an toàn hơn, hiểu tình huống rõ hơn và có cách giao tiếp phù hợp với khả năng của mình.
Sự phù hợp của nhóm quan trọng hơn tên chương trình
Một nhóm tốt cần xem xét độ tuổi, mức ngôn ngữ, sở thích, nhu cầu cảm giác và mức hỗ trợ của từng trẻ. Nếu chênh lệch quá lớn, một trẻ có thể không theo kịp, trong khi trẻ khác lại không có đủ thử thách. Người hướng dẫn cần biết cách giảm xung đột, giải thích luật rõ ràng và bảo vệ trẻ khỏi bị trêu chọc.
Gia đình nên hỏi nhóm có bao nhiêu trẻ, có mấy người hỗ trợ, mục tiêu của từng buổi là gì và phụ huynh sẽ nhận phản hồi như thế nào. Nếu chỉ nghe nói nhóm giúp trẻ “hòa nhập tốt hơn” mà không có mục tiêu cụ thể, rất khó đánh giá hiệu quả.
Tiến bộ trong nhóm cần chuyển được ra đời sống
Trẻ có thể làm tốt trong nhóm trị liệu nhưng vẫn khó ở lớp học, sân chơi hoặc tiệc gia đình. Điều này không có nghĩa là trẻ không cố gắng. Môi trường thật thường ồn hơn, khó đoán hơn và có ít người lớn hỗ trợ hơn.
Vì vậy, nhóm kỹ năng xã hội nên có cách kết nối với gia đình và trường học. Sau mỗi giai đoạn, người lớn cần hỏi trẻ đã dùng kỹ năng nào trong tình huống thật, tình huống nào vẫn khó và cần điều chỉnh môi trường ra sao.
Khi nào nên tạm dừng hoặc đổi cách hỗ trợ
Nếu trẻ sợ đi nhóm, thường xuyên bị ép tham gia trò chơi vượt quá khả năng, hoặc bị đánh giá là “không hợp tác” mà không ai tìm hiểu lý do, gia đình nên trao đổi lại. Có khi trẻ cần hỗ trợ một kèm một trước, cần nhóm nhỏ hơn, hoặc cần mục tiêu giao tiếp chức năng hơn là mục tiêu xã hội phức tạp.
Một nhóm tốt không làm trẻ thấy mình là vấn đề cần sửa. Nó tạo môi trường đủ an toàn để trẻ hiểu người khác, được người khác hiểu và thử những cách tương tác mới.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách nhìn về giao tiếp xã hội, can thiệp nhóm và hỗ trợ trẻ tự kỷ.