Mạng xã hội giúp phụ huynh tìm thấy cộng đồng, kinh nghiệm và ngôn ngữ để nói về điều mình đang trải qua. Với gia đình sống xa quê, nuôi con ở Nhật Bản hoặc có trẻ cần hỗ trợ phát triển, một bài đăng đúng lúc có thể đem lại cảm giác được hiểu. Cha mẹ có thể biết thêm câu hỏi để hỏi trường, cách chuẩn bị hồ sơ, hoặc nhận ra mình không phải người duy nhất đang lo.
Nhưng cùng một dòng thông tin cũng có thể làm nỗi lo lớn hơn. Khi chỉ nhìn thấy vài khoảnh khắc của trẻ khác, cha mẹ dễ cảm thấy con mình chậm hơn, mình làm chưa đủ, hoặc đã bỏ lỡ một điều quan trọng. Mạng xã hội thường cho thấy đoạn ngắn nhất, đẹp nhất hoặc gây chú ý nhất của một quá trình dài. Nếu đọc trong lúc mệt, cha mẹ có thể mang về rất nhiều sợ hãi mà không có thêm bước hành động rõ ràng.
So sánh trên mạng thường thiếu bối cảnh
Một video về trẻ nói tốt, đọc sớm, hết bùng nổ hoặc tiến bộ nhanh không cho biết toàn bộ quá trình phía sau. Người xem không biết trẻ đã được hỗ trợ bao lâu, có khó khăn nào khác không, gia đình có nguồn lực gì, video được quay lúc nào, và những ngày không thuận lợi ra sao. Nếu cha mẹ dùng video đó làm thước đo cho con mình, cảm giác thiếu hụt sẽ rất dễ tăng.
Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, tiến bộ thường không đi theo đường thẳng. Có tuần trẻ nói nhiều hơn, có tuần ngủ kém và lùi lại. Có trẻ tiến bộ trong giao tiếp trước khi tiến bộ trong lời nói. Có trẻ ổn ở nhà nhưng khó ở trường. Một đoạn video không thể chứa hết bối cảnh đó. Vì vậy, điều quan trọng hơn là theo dõi chính trẻ trong đời sống hằng ngày: trẻ có giao tiếp nhu cầu tốt hơn không, có bớt quá tải không, có tham gia được nhiều hơn không.
Cha mẹ có thể tự hỏi sau khi xem một nội dung: thông tin này giúp mình hiểu con hơn hay chỉ làm mình sợ hơn. Nếu chỉ làm sợ hơn mà không tạo câu hỏi rõ ràng, có thể nên dừng lại.
Đọc nhiều hơn không phải lúc nào cũng giúp kiểm soát tốt hơn
Khi lo, cha mẹ thường muốn đọc thêm để yên tâm. Nhưng mạng xã hội được thiết kế để kéo người dùng ở lại. Một bài về dấu hiệu tự kỷ dẫn sang bài về trị liệu, rồi sang bài về "thời điểm vàng", rồi sang quảng cáo khóa học hoặc câu chuyện trẻ khác tiến bộ rất nhanh. Sau một giờ đọc, cha mẹ có thể biết nhiều từ hơn nhưng cơ thể lại căng hơn, khó ngủ hơn và nhìn con bằng nỗi sợ hơn.
Nếu càng đọc càng hoang mang, đó là dấu hiệu cần giảm nhịp tiếp nhận thông tin. Gia đình có thể đặt thời gian đọc rõ ràng, tránh đọc vào đêm muộn, lưu lại câu hỏi để hỏi chuyên viên, và chọn vài nguồn đáng tin thay vì theo dõi quá nhiều tài khoản. Thông tin nên trở thành công cụ chuẩn bị cho tư vấn, không biến thành vòng lặp tự chẩn đoán.
Một cách thực tế là viết lại điều mình lo bằng câu cụ thể. Thay vì "con mình có vấn đề không", có thể ghi "con chưa dùng lời để xin giúp đỡ ở nhà trẻ", "con hay che tai khi có tiếng máy hút bụi", hoặc "con khó ngủ sau ngày đi học". Những câu này có thể đem vào buổi tư vấn. Nỗi lo mơ hồ thì làm cha mẹ kiệt sức; quan sát cụ thể thì giúp tìm bước tiếp theo.
Cẩn thận với nội dung bán hy vọng
Nhiều nội dung trên mạng trộn giữa chia sẻ thật và bán sản phẩm, khóa học, thực phẩm bổ sung, phương pháp can thiệp hoặc dịch vụ tư vấn. Không phải mọi dịch vụ đều xấu, nhưng gia đình cần thận trọng khi lời quảng cáo hứa kết quả nhanh, nói mọi trẻ đều phù hợp, dùng câu chuyện thành công như bằng chứng chính, hoặc khiến cha mẹ cảm thấy có lỗi nếu không đăng ký ngay.
Với phát triển trẻ em, không có một phương pháp nào bảo đảm hiệu quả cho mọi trẻ. Quyết định can thiệp cần dựa trên đánh giá, mục tiêu rõ, an toàn, khả năng duy trì của gia đình và theo dõi tiến bộ. Nếu một nội dung khiến cha mẹ muốn thay đổi toàn bộ kế hoạch ngay lập tức, nên dừng lại và hỏi chuyên viên đang theo dõi trẻ.
Gia đình cũng nên chú ý đến ngôn ngữ gây sợ như "bỏ lỡ là hỏng", "không làm ngay sẽ mất cơ hội", hoặc "chỉ có phương pháp này mới cứu được con". Những câu đó thường làm cha mẹ hành động từ hoảng loạn hơn là từ hiểu biết.
Mạng xã hội có thể hữu ích nếu biến thành câu hỏi tốt
Không cần loại bỏ mạng xã hội hoàn toàn. Một bài đăng tốt có thể giúp cha mẹ nhận ra điều cần quan sát, chuẩn bị câu hỏi cho giáo viên, tìm nguồn chính thức, hoặc biết rằng có những lựa chọn hỗ trợ khác. Điều quan trọng là không áp dụng ngay mọi lời khuyên vào trẻ mà chưa xét bối cảnh.
Khi gặp một nội dung có vẻ hữu ích, cha mẹ có thể hỏi: điều này áp dụng cho trẻ ở độ tuổi nào, có nói rõ giới hạn không, nguồn là ai, có khuyên tham khảo chuyên viên không, và mình cần kiểm tra điều gì trước khi thử. Nếu muốn thử một điều nhỏ trong sinh hoạt, nên chọn việc ít rủi ro, quan sát phản ứng của trẻ và không bỏ qua hỗ trợ chuyên môn đang có.
Ví dụ, một gợi ý về cách chờ trẻ trả lời lâu hơn trong lúc chơi có thể thử nhẹ nhàng. Nhưng một lời khuyên về thuốc, ăn kiêng nghiêm ngặt, dừng trị liệu hoặc tăng can thiệp cường độ cao cần hỏi chuyên viên trước. Phân biệt mức rủi ro giúp gia đình dùng thông tin thông minh hơn.
Bảo vệ hình ảnh và câu chuyện của trẻ
Khi cha mẹ lo, họ có thể muốn đăng video hoặc câu chuyện của trẻ để hỏi cộng đồng. Điều này dễ hiểu, nhưng cần nghĩ đến quyền riêng tư của trẻ. Video trẻ bùng nổ, khóc, không nói được, đang trị liệu hoặc ở tình huống nhạy cảm có thể tồn tại lâu hơn cha mẹ nghĩ. Khi trẻ lớn lên, trẻ có thể không muốn những hình ảnh đó từng được chia sẻ.
Nếu cần hỏi kinh nghiệm, cha mẹ có thể mô tả tình huống ẩn danh, bỏ tên trường, khuôn mặt, địa điểm và chi tiết nhận diện. Với vấn đề nhạy cảm, nên hỏi riêng chuyên viên hoặc người đáng tin thay vì đăng công khai. Quyền riêng tư của trẻ là một phần của hỗ trợ tôn trọng, không phải chuyện phụ.
Cha mẹ cũng nên nhớ rằng trẻ học cách nhìn bản thân qua cách người lớn nói về mình. Nếu trẻ luôn nghe cha mẹ kể về mình như một vấn đề trên mạng, trẻ có thể mang cảm giác xấu hổ. Người lớn cần nơi để được hỗ trợ, nhưng nơi đó nên được chọn sao cho không làm tổn thương trẻ.
Khi nỗi lo ảnh hưởng đến đời sống của cha mẹ
Nếu cha mẹ liên tục mất ngủ vì đọc thông tin, không thể ngừng kiểm tra dấu hiệu, luôn cảm thấy có lỗi, hoặc không còn thấy những khoảnh khắc vui với con, đó là dấu hiệu cần chăm sóc sức khỏe tinh thần của chính mình. NIMH khuyến nghị chú ý đến sức khỏe tinh thần và tìm hỗ trợ khi căng thẳng ảnh hưởng đến đời sống. Cha mẹ không cần chờ đến khi kiệt sức mới xin giúp.
Nói chuyện với bác sĩ, chuyên viên, người thân đáng tin hoặc nhóm hỗ trợ lành mạnh có thể giúp cha mẹ lấy lại nhịp. Trẻ cần người lớn đủ bình tĩnh để quan sát và đồng hành. Sự bình tĩnh đó không đến từ việc biết mọi thông tin trên mạng, mà từ việc biết thông tin nào đáng giữ, thông tin nào cần hỏi lại, và khi nào nên đặt điện thoại xuống để quay về với trẻ thật trước mặt.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra khuyến nghị về sức khỏe tinh thần, truyền thông số và cách hỗ trợ gia đình.