Gia đình đơn thân có thể phải vừa kiếm sống, vừa chăm con, vừa xử lý giấy tờ, trường học, khám bệnh và dịch vụ hỗ trợ. Nếu trẻ cần hỗ trợ phát triển, gánh nặng càng dễ dồn vào một người. Điều quan trọng là không nhìn gia đình đơn thân bằng sự phán xét, mà nhìn vào nguồn lực và rào cản thực tế.
Ở Nhật Bản, hỗ trợ cho gia đình đơn thân có thể gồm hỗ trợ đời sống, việc làm, kinh tế, nuôi con và tư vấn, nhưng điều kiện và thủ tục phụ thuộc vào địa phương và hoàn cảnh gia đình.
Hỏi sớm trước khi quá sức
Cha hoặc mẹ đơn thân nên hỏi văn phòng địa phương về các chế độ có thể liên quan, như tư vấn nuôi con, hỗ trợ gia đình đơn thân, trợ cấp, hỗ trợ việc làm, hỗ trợ học tập cho trẻ hoặc dịch vụ tạm thời khi người chăm sóc bị ốm. Không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện cho mọi hỗ trợ, nhưng không hỏi thì rất dễ bỏ lỡ.
Nếu tiếng Nhật còn khó, gia đình nên tìm quầy tư vấn người nước ngoài, trung tâm giao lưu quốc tế hoặc người hỗ trợ đáng tin để đi cùng khi hỏi thủ tục. Với vấn đề pháp lý như ly hôn, quyền nuôi con, cấp dưỡng hoặc bạo lực gia đình, cần tìm nơi tư vấn chuyên môn, không chỉ hỏi bạn bè.
Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, nên chuẩn bị một bản tóm tắt để trường, nhà trẻ hoặc nơi trị liệu hiểu ai là người liên hệ chính, ai có thể đón trẻ, khi khẩn cấp gọi ai và thông tin nào không được chia sẻ tùy tiện.
Trẻ cũng cần hiểu mạng lưới an toàn của mình
Trẻ trong gia đình đơn thân có thể lo khi cha hoặc mẹ mệt, đi làm muộn hoặc bị ốm. Người lớn có thể giải thích bằng cách phù hợp: ai sẽ đón con, nếu mẹ chưa tới thì con chờ ở đâu, khi cần giúp thì nói với ai. Với trẻ khó giao tiếp, thông tin này cần được thể hiện bằng hình ảnh hoặc thẻ.
Gia đình không cần chứng minh mình mạnh mẽ bằng cách làm mọi thứ một mình. Một mạng lưới nhỏ gồm trường, hàng xóm tin cậy, cơ quan địa phương, bác sĩ, dịch vụ hỗ trợ và người thân có thể giúp trẻ an toàn hơn.
Hỗ trợ gia đình đơn thân không phải là lòng thương hại. Đó là cách để trẻ và người chăm sóc có điều kiện sống ổn định hơn.
Gia đình nên chuẩn bị thông tin khẩn cấp rõ cho trường và dịch vụ: ai được đón trẻ, ai không được đón nếu có lý do pháp lý hoặc an toàn, khi cha mẹ không nghe máy thì gọi ai, và thông tin nào cần giữ riêng tư. Những điều này nên được trao đổi theo quy định của trường, không chỉ nói miệng trong lúc vội.
Người chăm sóc đơn thân cũng cần quyền được nghỉ và được hỗ trợ cảm xúc. Nếu mọi quyết định, giấy tờ và khủng hoảng đều dồn vào một người, sai sót dễ xảy ra hơn. Việc hỏi địa phương, nhóm hỗ trợ hoặc chuyên viên về nguồn lực không phải là thất bại; đó là cách xây điều kiện an toàn cho cả trẻ và người chăm sóc.
Trường học và dịch vụ cần biết cấu trúc liên lạc thực tế
Trong gia đình đơn thân, một cuộc gọi nhỡ có thể làm chậm cả chuỗi hỗ trợ nếu chỉ có một người được ghi là liên hệ. Gia đình nên trao đổi với trường và dịch vụ về thời gian nào dễ nghe điện thoại, kênh nào phù hợp hơn, ai là người dự phòng và trường hợp nào cần gọi khẩn cấp. Nếu có lý do an toàn hoặc pháp lý khiến một người không được đón trẻ, điều đó cần được xử lý theo quy định của nhà trường và địa phương.
Với gia đình Việt Nam ở Nhật, rào cản ngôn ngữ có thể làm thông tin bị chậm hơn. Một bản tóm tắt bằng tiếng Nhật dễ hiểu về người liên hệ, thuốc, dị ứng, cách trẻ giao tiếp và điều cần tránh có thể giúp nhà trường phản ứng nhanh hơn. Bản tóm tắt này nên được cập nhật khi thay đổi việc làm, nơi ở hoặc người hỗ trợ.
Không nên lãng mạn hóa sự chịu đựng của cha mẹ
Nhiều cha mẹ đơn thân cố gắng rất nhiều, nhưng khen rằng cha mẹ mạnh mẽ quá đôi khi làm họ khó xin giúp đỡ hơn. Hỗ trợ tốt cần nhìn vào giờ làm, thu nhập, sức khỏe, giấc ngủ, tiếng Nhật, việc đưa đón và thời gian cho giấy tờ. Nếu kế hoạch trị liệu hoặc họp trường quá lý tưởng nhưng không vừa đời sống, nó sẽ đổ thêm trách nhiệm lên một người đã quá tải.
Chuyên viên và giáo viên có thể giúp bằng cách ưu tiên rõ. Trong tháng này cần làm điều gì trước, điều gì có thể chờ, giấy tờ nào thật sự cần, buổi họp nào có thể rút ngắn hoặc dùng thông dịch. Khi hỗ trợ giảm được gánh nặng thực tế, trẻ cũng được lợi vì người chăm sóc có thêm sức để ổn định đời sống.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra chính sách hỗ trợ gia đình đơn thân và hỗ trợ nuôi con tại Nhật.