Anh chị em trong nhà thường quan sát rất nhiều. Trẻ có thể hỏi vì sao em được đi trị liệu, vì sao anh hay khóc, vì sao cha mẹ dành nhiều thời gian hơn cho một người, hoặc liệu mình có làm gì sai không. Nếu người lớn né tránh hoàn toàn, trẻ có thể tự tưởng tượng theo hướng đáng sợ hơn.
Trả lời câu hỏi của anh chị em không cần dùng thuật ngữ phức tạp. Điều quan trọng là trung thực, vừa sức và không làm trẻ cần hỗ trợ bị gắn nhãn xấu.
Nói ngắn, cụ thể và không đổ lỗi
Gia đình có thể nói rằng em đang học cách nói điều mình muốn, hoặc anh khó chịu với tiếng ồn nên cần tai nghe, hoặc cơ thể của em cần nhiều thời gian hơn để học một số việc. Cách giải thích này giúp anh chị em hiểu hành vi mà không kết luận rằng người kia hư, lười hay cố tình.
Nếu có chẩn đoán, không nhất thiết phải nói toàn bộ ngay. Trẻ nhỏ thường cần hiểu điều xảy ra trong đời sống trước: vì sao có lịch trị liệu, vì sao cần chờ, vì sao không được trêu, vì sao cha mẹ phải đi họp với trường.
Anh chị em cũng cần được phép có cảm xúc khó. Trẻ có thể thương em nhưng vẫn ghen, giận, mệt hoặc thấy không công bằng. Nếu người lớn chỉ nói con phải hiểu cho em, trẻ có thể giấu cảm xúc và cô đơn hơn.
Công bằng không phải lúc nào cũng là giống nhau
Gia đình có thể giải thích rằng mỗi người cần hỗ trợ khác nhau. Một trẻ cần kính, một trẻ cần thêm thời gian, một trẻ cần người lớn giúp bình tĩnh. Điều này không có nghĩa là ai được yêu hơn.
Tuy vậy, anh chị em cũng cần thời gian riêng với cha mẹ, quyền riêng tư, đồ của mình và cơ hội nói về chuyện của bản thân. Nếu mọi cuộc trò chuyện trong nhà đều xoay quanh trẻ cần hỗ trợ, anh chị em có thể cảm thấy mình biến mất.
Khi câu hỏi khó vượt quá khả năng trả lời của gia đình, có thể tìm sách, chuyên viên hoặc nhóm hỗ trợ phù hợp. Trẻ trong gia đình cần được hiểu như một phần của hệ thống hỗ trợ, không chỉ là người phải tự thích nghi.
Người lớn cũng nên tránh giao cho anh chị em vai trò chăm sóc quá sức. Giúp lấy đồ, chơi cùng vài phút hoặc nhắc quy tắc đơn giản có thể phù hợp, nhưng trẻ không nên phải làm thông dịch viên, người giám sát an toàn chính hoặc người chịu trách nhiệm khi em bùng nổ. Anh chị em vẫn là trẻ em và cần được bảo vệ khỏi trách nhiệm của người lớn.
Khi gia đình nói về chẩn đoán, nên giữ sự tôn trọng với trẻ cần hỗ trợ. Không nói em bị như vậy nên con phải nhường mọi thứ. Có thể nói não và cơ thể của em học một số việc theo cách khác, nên người lớn đang giúp em; con cũng có quyền nói khi con buồn hoặc cần thời gian riêng. Cách nói này giữ cả sự thật và sự công bằng cảm xúc cho mọi trẻ trong nhà.
Câu trả lời nên thay đổi theo tuổi của anh chị em
Trẻ nhỏ thường cần câu trả lời gắn với sinh hoạt: em cần tai nghe vì tiếng ồn làm em đau tai, hoặc anh đi trị liệu để học cách nói khi cần giúp. Trẻ lớn hơn có thể muốn biết tên chẩn đoán, tương lai, khả năng di truyền hoặc vì sao gia đình phải đi nhiều cuộc hẹn. Người lớn không cần trả lời tất cả trong một lần, nhưng nên để cửa mở cho câu hỏi sau.
Nếu cha mẹ chưa biết câu trả lời, có thể nói điều đó một cách trung thực. Ví dụ, cha mẹ chưa biết chính xác vì sao em khó ngủ, nhưng tuần này cha mẹ sẽ hỏi bác sĩ. Câu trả lời như vậy tốt hơn né tránh, vì anh chị em học được rằng gia đình đang tìm hiểu chứ không che giấu điều đáng sợ.
Cần có thời gian không xoay quanh khuyết tật
Anh chị em cần được nói về bài học, bạn bè, sở thích và chuyện riêng của mình mà không phải lúc nào cũng quay về trẻ cần hỗ trợ. Chỉ mười phút riêng với cha mẹ, một hoạt động định kỳ hoặc một câu hỏi về ngày của con cũng có thể giúp trẻ cảm thấy mình vẫn được nhìn thấy.
Gia đình cũng nên để anh chị em có quyền đặt ranh giới phù hợp. Trẻ có thể yêu thương em nhưng không muốn đồ của mình bị lấy, không muốn lúc nào cũng chơi cùng, hoặc cần không gian yên tĩnh. Tôn trọng ranh giới này không làm gia đình kém yêu thương; nó giúp mọi trẻ trong nhà có quan hệ bền hơn và ít oán giận hơn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ gia đình, chăm sóc người chăm sóc và quyền trẻ khuyết tật.