Khi một trẻ cần nhiều hỗ trợ, anh chị em có thể cảm thấy không công bằng. Các em thấy em được cha mẹ ở bên nhiều hơn, được điều chỉnh yêu cầu hoặc được bỏ qua một số việc mà mình không được bỏ qua. Cảm giác ghen tị trong tình huống này rất tự nhiên.
Gia đình không cần phủ nhận cảm giác đó. Điều cần làm là giải thích công bằng theo nhu cầu và tạo không gian riêng cho từng trẻ.
Nếu người lớn vội nói "con phải hiểu cho em" hoặc "con lớn rồi", anh chị em có thể học cách giấu cảm xúc thay vì thật sự hiểu. Cảm giác ghen tị không làm trẻ thành người xấu. Nó là tín hiệu cho thấy trẻ cũng cần được nhìn thấy trong gia đình.
Công bằng không luôn là giống nhau
Trẻ em thường nghĩ công bằng là mọi người nhận cùng một thứ. Nhưng trong gia đình có nhu cầu hỗ trợ khác nhau, công bằng có thể là mỗi trẻ nhận điều mình cần. Một trẻ cần tai nghe khi ồn, trẻ khác cần thời gian riêng với cha mẹ.
Gia đình có thể giải thích bằng ví dụ cụ thể, như người bị đau chân cần băng bó còn người khác thì không. Cách giải thích này giúp trẻ hiểu mà không thấy mình bị bỏ rơi.
Tuy vậy, giải thích không nên chỉ xảy ra một lần. Khi trẻ thấy em được ra khỏi bàn ăn sớm, được dùng tai nghe, được giảm bài tập hoặc được cha mẹ đi cùng nhiều hơn, cảm giác bất công có thể quay lại. Người lớn cần lặp lại bằng ngôn ngữ phù hợp với tuổi: mỗi người trong nhà có nhu cầu khác nhau, và cha mẹ vẫn quan tâm đến từng con.
Cũng cần phân biệt giữa điều chỉnh và ưu tiên vô hạn. Nếu mọi thứ trong nhà luôn xoay quanh một trẻ, lời giải thích về công bằng sẽ mất sức thuyết phục. Công bằng theo nhu cầu vẫn cần chỗ cho nhu cầu của anh chị em.
Đừng yêu cầu anh chị em lúc nào cũng nhường
Nhường nhịn là một kỹ năng tốt, nhưng nếu một trẻ luôn phải nhường vì em cần hỗ trợ, trẻ có thể tích tụ giận dữ. Gia đình nên có lúc bảo vệ đồ chơi, thời gian và không gian của anh chị em.
Điều này cũng dạy trẻ cần hỗ trợ rằng người khác có ranh giới riêng.
Anh chị em không nên trở thành "người lớn nhỏ" trong nhà. Các em có thể giúp một việc vừa sức, nhưng không nên phải chịu trách nhiệm ngăn khủng hoảng, canh em, giải thích với người ngoài hoặc hy sinh mọi hoạt động riêng. Nếu trẻ luôn phải nhường, tình yêu thương có thể trộn với trách nhiệm quá nặng.
Gia đình có thể đặt quy tắc rõ: đồ riêng cần xin phép, phòng riêng được tôn trọng, bài tập của anh chị em không bị gián đoạn liên tục, và mỗi trẻ có lúc được cha mẹ bảo vệ. Những ranh giới này không làm gia đình bớt yêu thương. Chúng giúp tình cảm không bị bào mòn bởi cảm giác bất công.
Cho phép nói cảm xúc khó
Anh chị em có thể nói những câu làm người lớn đau lòng như "con ghét em" hoặc "ba mẹ chỉ thương em". Phản ứng đầu tiên không nên là mắng vì câu nói đó. Người lớn có thể giữ giới hạn về hành vi, nhưng vẫn lắng nghe cảm xúc phía sau: con đang buồn, con thấy bị bỏ quên, con muốn có thời gian riêng.
Khi cảm xúc được nghe, trẻ dễ chuyển sang cách nói phù hợp hơn. Nếu cảm xúc bị cấm, trẻ có thể biểu hiện bằng né tránh, chọc phá, thu mình hoặc cố làm mọi thứ thật hoàn hảo để được chú ý. Những phản ứng này cũng cần được hiểu như tín hiệu gia đình cần điều chỉnh.
Thời gian riêng làm giảm ghen
Một khoảng thời gian ngắn nhưng đều đặn với từng trẻ có thể làm cảm giác bất công giảm đi. Quan trọng là trong thời gian đó, cha mẹ không chỉ nói về trẻ cần hỗ trợ hoặc trách nhiệm trong nhà.
Khi mỗi trẻ cảm thấy mình có vị trí riêng, gia đình dễ đi qua khác biệt nhu cầu hơn.
Thời gian riêng không cần dài hay cầu kỳ. Mười phút đọc sách, đi mua đồ, nấu cùng nhau hoặc nói chuyện trước khi ngủ có thể có ý nghĩa nếu trẻ biết đó là thời gian của mình. Điều quan trọng là sự đều đặn và việc cha mẹ thật sự chú ý.
Gia đình cũng có thể tạo hoạt động chung không xoay quanh trị liệu hay vấn đề. Anh chị em cần có ký ức gia đình không chỉ là chờ đợi, nhường nhịn và xử lý khó khăn. Khi các em có không gian được làm trẻ em, sự gắn bó với em cần hỗ trợ sẽ bớt bị đặt dưới áp lực.
Nếu ghen tị đi kèm hành vi làm đau, lo âu kéo dài, thành tích giảm mạnh hoặc trẻ nói về việc không muốn về nhà, gia đình nên tìm thêm hỗ trợ từ trường, chuyên viên hoặc người tư vấn phù hợp. Hỗ trợ anh chị em là một phần của hỗ trợ toàn gia đình, không phải việc phụ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ cha mẹ, anh chị em và gia đình trẻ khuyết tật.