Khi trẻ giành đồ chơi, không chịu chia sẻ hoặc khó chờ đến lượt, người lớn thường thấy xấu hổ. Trong mắt người lớn, chia sẻ có vẻ là điều trẻ nên biết. Nhưng với trẻ nhỏ, hiểu rằng người khác cũng muốn món đồ mình đang thích là một kỹ năng xã hội đang phát triển.
Chia sẻ và luân phiên không chỉ là phép lịch sự. Chúng liên quan đến ngôn ngữ, tự điều chỉnh, hiểu cảm xúc, khả năng chờ và kinh nghiệm chơi với người khác. Một số trẻ cần nhiều lần được làm mẫu trong tình huống thật mới học được.
Trẻ cần phân biệt giữa chia sẻ và bị lấy mất
Nếu người lớn thường yêu cầu trẻ đưa ngay món mình đang chơi cho bạn, trẻ có thể hiểu chia sẻ là bị mất đồ. Điều này dễ làm trẻ giữ chặt hơn. Chia sẻ tốt hơn khi trẻ biết điều gì sẽ xảy ra: bạn chơi một lúc rồi trả lại, hoặc mình chơi xong lượt này thì đến lượt bạn.
Gia đình có thể dùng ngôn ngữ cụ thể. Thay vì nói phải ngoan và chia sẻ đi, có thể nói con chơi xe thêm một vòng, sau đó đến lượt em. Nếu dùng đồng hồ hoặc bài hát ngắn, trẻ có dấu hiệu rõ hơn về thời điểm đổi lượt.
Với món đồ rất đặc biệt của trẻ, không nhất thiết lúc nào cũng bắt trẻ chia sẻ. Người lớn có thể cất món quá quý trước khi bạn đến chơi và chuẩn bị đồ chơi dùng chung. Điều này giúp giảm xung đột không cần thiết.
Luân phiên bắt đầu từ trò chơi rất đơn giản
Trẻ học luân phiên tốt qua trò chơi có lượt rõ, như lăn bóng qua lại, xếp một khối rồi đến người khác, thả xe xuống dốc hoặc bấm bong bóng xà phòng. Những trò này cho trẻ cảm giác lượt của mình sẽ quay lại, chứ không biến mất.
Người lớn nên làm mẫu bằng lời ngắn: lượt con, lượt mẹ, đến lượt bạn. Khi trẻ còn nhỏ hoặc khó hiểu lời, cử chỉ, ánh mắt, đưa đồ vật và nhịp lặp lại có thể giúp hơn giải thích dài.
Nếu trẻ không chịu chờ, có thể lượt quá dài hoặc trò chơi chưa đủ hấp dẫn khi đến lượt người khác. Trò chơi luân phiên ban đầu nên ngắn, vui và kết thúc trước khi trẻ quá mệt.
Xung đột trong chơi là cơ hội dạy kỹ năng
Khi hai trẻ tranh đồ, người lớn thường muốn xử lý thật nhanh. Nhưng nếu chỉ lấy đồ đi hoặc trách trẻ, các em chưa học được cách thay thế. Người lớn có thể giúp gọi tên tình huống, giữ an toàn và gợi ý bước tiếp theo phù hợp với tuổi.
Một trẻ có thể học nói cho con chơi thêm, đến lượt con, hoặc con không thích. Một trẻ chưa nói được có thể dùng cử chỉ hoặc hình ảnh. Điều quan trọng là trẻ có cách giao tiếp thay cho giật, đánh hoặc khóc kéo dài.
Tất nhiên, nếu có đánh, cắn hoặc ném đồ nguy hiểm, người lớn cần can thiệp ngay để giữ an toàn. Sau đó mới dạy lại khi trẻ bình tĩnh hơn. Dạy kỹ năng xã hội trong lúc trẻ đang quá kích động thường không hiệu quả.
Không so sánh trẻ trong nhóm chơi
Trẻ phát triển kỹ năng xã hội với tốc độ khác nhau. Một số trẻ thích chơi cạnh bạn hơn là chơi cùng. Một số trẻ cần người lớn hỗ trợ rất nhiều để hiểu luật chơi. Một số trẻ có khó khăn giao tiếp hoặc chú ý nên dễ bỏ lỡ tín hiệu của bạn. So sánh trẻ với bạn khác thường làm người lớn thêm áp lực và trẻ thêm xấu hổ.
Gia đình nên nhìn tiến triển nhỏ: trẻ nhìn bạn lâu hơn, chờ được một lượt ngắn, đưa đồ khi có lời nhắc, hoặc biết quay lại chơi sau xung đột. Những bước này là nền của quan hệ xã hội.
Chia sẻ không phải là tự bỏ nhu cầu của mình. Luân phiên không phải là im lặng chịu thiệt. Đó là quá trình trẻ học rằng mình và người khác đều có lượt, có cảm xúc và có cách chơi cùng nhau an toàn hơn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả chơi, học qua chơi, luân phiên, chia sẻ và phát triển kỹ năng xã hội ở trẻ nhỏ.