Cha mẹ chăm trẻ cần hỗ trợ phát triển rất dễ tự trách. Tại sao mình không nhận ra sớm hơn, tại sao mình cáu, tại sao mình không đủ tiền cho trị liệu, tại sao con vẫn khó dù mình đã cố. Tự nhìn lại là cần thiết, nhưng tự trách liên tục không giúp trẻ tốt hơn và làm người chăm sóc cạn sức.

Lòng trắc ẩn với chính mình không có nghĩa là bỏ trách nhiệm. Nó là cách nhìn thực tế rằng cha mẹ cũng là con người, có giới hạn, cần nghỉ và cần được hỗ trợ.

Trong nhiều gia đình Việt Nam, cha mẹ còn có thể chịu áp lực từ họ hàng, so sánh với trẻ khác, kỳ vọng học tập và nỗi sợ bị đánh giá. Khi sống ở Nhật Bản, áp lực có thể tăng vì ngôn ngữ, thủ tục, chi phí, lịch làm việc và cảm giác không biết hỏi ai. Vì vậy, chăm sóc người chăm sóc không phải chuyện phụ. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng gia đình duy trì hỗ trợ cho trẻ.

Tự trách khác với học từ sai sót

Khi một việc không ổn, gia đình có thể hỏi lần sau mình cần chuẩn bị gì khác, cần hỏi ai, cần giảm yêu cầu nào hoặc cần bảo vệ an toàn ra sao. Đó là học từ sai sót. Tự trách thì khác: nó lặp lại câu mình là cha mẹ tệ mà không tạo ra bước tiếp theo rõ ràng.

Cha mẹ có thể thay câu tự trách bằng câu cụ thể hơn. Hôm nay mình đã quá mệt nên nói nặng, tối nay mình xin lỗi con và ngày mai giảm lịch. Câu này không phủ nhận lỗi, nhưng mở đường sửa chữa.

Trẻ cũng học từ cách người lớn đối xử với chính mình. Khi cha mẹ biết xin lỗi, nghỉ ngơi và tìm giúp đỡ, trẻ thấy rằng con người có thể khó khăn mà vẫn được tôn trọng.

Một cách thực tế là đổi câu hỏi từ mình sai ở đâu sang hệ thống đang quá tải ở đâu. Có phải lịch trị liệu quá dày, giấc ngủ của cả nhà quá ít, trường chưa có hỗ trợ, trẻ không có cách giao tiếp, hay cha mẹ đang phải làm phiên dịch, điều phối, chăm sóc và kiếm tiền cùng lúc. Khi nhìn thấy hệ thống, gia đình dễ chọn một thay đổi nhỏ thay vì kết luận mình tệ.

Lòng trắc ẩn cũng không có nghĩa là mọi cảm xúc của cha mẹ đều được trút lên trẻ. Nếu cha mẹ đã la mắng hoặc làm trẻ sợ, vẫn cần sửa chữa, xin lỗi và tìm cách an toàn hơn. Điểm khác là cha mẹ sửa từ trách nhiệm và tình thương, không phải từ sự tự ghét kéo dài.

Khi quá tải, cần hỗ trợ thật chứ không chỉ lời khuyên

Nếu cha mẹ mất ngủ kéo dài, luôn cáu, khó kiểm soát hành vi, thấy tuyệt vọng hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân hay người khác, cần tìm hỗ trợ chuyên môn hoặc khẩn cấp. Những dấu hiệu này không phải là thất bại đạo đức; đó là tín hiệu sức khỏe cần được chăm sóc.

Trong đời sống hằng ngày, lòng trắc ẩn với chính mình có thể bắt đầu từ việc giảm một yêu cầu không cần thiết, nhờ người khác đưa trẻ đi một buổi, nói thật với chuyên viên rằng gia đình không làm nổi bài tập ở nhà, hoặc tìm nhóm phụ huynh an toàn.

Cha mẹ không cần trở thành người chăm sóc hoàn hảo. Trẻ cần một người lớn đủ an toàn, đủ lắng nghe và biết tìm hỗ trợ khi đã quá sức.

Gia đình có thể chuẩn bị một kế hoạch rất nhỏ cho ngày khó: ai có thể gọi, việc nào được phép bỏ qua, trẻ có thể chơi hoạt động an toàn nào, bữa ăn đơn giản nào chấp nhận được, và khi nào cần rời khỏi tình huống để bình tĩnh. Kế hoạch này không giải quyết mọi vấn đề, nhưng giúp cha mẹ không phải quyết định từ đầu khi đã kiệt sức.

Nếu cha mẹ đang chăm trẻ có hành vi nguy cơ, khó ngủ nặng, ăn uống khó, tự làm đau hoặc cần chăm sóc y tế, lời khuyên thư giãn chung thường không đủ. Cần nói rõ với bác sĩ, chuyên viên, trường hoặc cơ quan hỗ trợ rằng gia đình đang quá tải. Xin hỗ trợ không làm cha mẹ kém đi; nó là một phần của chăm sóc an toàn.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra chăm sóc người chăm sóc, sức khỏe tinh thần gia đình và hỗ trợ trẻ khuyết tật.