Khi học sinh trung học không muốn đến trường, người lớn dễ nghĩ em lười, nghiện điện thoại hoặc chống đối. Nhưng với học sinh cần hỗ trợ phát triển, việc từ chối đến trường có thể liên quan đến lo âu, bắt nạt, quá tải cảm giác, áp lực học tập, thay đổi quan hệ hoặc cảm giác thất bại kéo dài.
Điều cần làm đầu tiên không phải là ép em quay lại bằng mọi giá, mà là hiểu điều gì làm trường trở nên không thể chịu đựng.
Không đến trường ở tuổi trung học thường là kết quả của nhiều lớp áp lực chồng lên nhau. Một học sinh có thể vừa sợ một bạn trong lớp, vừa không theo kịp bài, vừa quá tải với tiếng ồn hành lang và vừa xấu hổ vì mình khác bạn. Nếu người lớn chỉ chọn một nguyên nhân đơn giản, kế hoạch hỗ trợ dễ sai hướng.
Hỏi về bối cảnh trước khi tìm giải pháp
Gia đình nên quan sát thời điểm em khó nhất: tối trước ngày học, sáng khi mặc đồng phục, sau một môn cụ thể hay sau khi nhận tin nhắn từ bạn. Những chi tiết này có thể chỉ ra nguồn căng thẳng.
Nếu học sinh khó nói, có thể dùng câu hỏi lựa chọn, thang mức độ hoặc viết ra các khả năng để em chỉ. Không nên tra hỏi dồn dập khi em đang hoảng.
Gia đình cũng nên nhìn vào dấu hiệu cơ thể. Đau bụng, đau đầu, buồn nôn, mất ngủ hoặc mệt vào sáng đi học có thể là phản ứng căng thẳng thật, không phải giả vờ. Việc ghi lại các mẫu này trong vài tuần giúp cuộc trao đổi với trường và chuyên viên cụ thể hơn.
Nếu trẻ sống giữa hai ngôn ngữ hoặc văn hóa, cần hỏi thêm về ngôn ngữ lớp học, quan hệ bạn bè, cảm giác bị khác biệt và việc trẻ có hiểu các quy tắc ngầm ở trường không. Một số căng thẳng không xuất hiện trong điểm số nhưng làm trẻ mất cảm giác an toàn.
Trường học cần tham gia vào kế hoạch
Nếu vấn đề nằm trong lớp học, quan hệ bạn bè hoặc môi trường trường, gia đình không thể tự xử lý ở nhà. Cần có cuộc trao đổi với giáo viên, người phụ trách hỗ trợ hoặc chuyên viên để xem có cần giảm thời lượng, đổi chỗ ngồi, nơi nghỉ, điều chỉnh bài tập hoặc bảo vệ khỏi bắt nạt không.
Quay lại trường có thể là mục tiêu, nhưng cần đi theo bước nhỏ và có kế hoạch an toàn.
Kế hoạch có thể bắt đầu từ việc nối lại liên lạc, không nhất thiết là đi học cả ngày ngay. Có học sinh cần đến trường ngoài giờ đông, gặp một giáo viên tin cậy, học một môn trước, dùng phòng yên tĩnh hoặc giảm bài tập trong giai đoạn đầu. Những bước nhỏ này cần được thống nhất, không để trẻ cảm thấy mình bị kéo trở lại mà không có bảo vệ.
Nếu có nghi ngờ bắt nạt, trường cần xử lý như vấn đề an toàn, không chỉ khuyên học sinh mạnh mẽ hơn. Nếu có rào cản học tập hoặc cảm giác, trường cần xem điều chỉnh môi trường. Gia đình không thể giải quyết một vấn đề xảy ra trong trường chỉ bằng kỷ luật ở nhà.
Giữ nhịp sống trong thời gian chưa đi học đều
Khi học sinh ở nhà, ngày tháng có thể mất cấu trúc. Điều này dễ làm giấc ngủ đảo lộn, lo âu tăng và việc quay lại khó hơn. Gia đình có thể giữ một nhịp nhẹ: giờ thức dậy tương đối ổn định, ăn uống, vận động vừa sức, học phần nhỏ và thời gian nghỉ. Nhịp này không phải để phạt, mà để cơ thể không rơi vào hỗn loạn.
Đồng thời, không nên biến nhà thành lớp học áp lực cao. Nếu mỗi ngày ở nhà chỉ là bị hỏi khi nào đi học lại, trẻ có thể càng né tránh. Gia đình cần giữ kênh trò chuyện, sở thích và cảm giác được hiểu.
Sức khỏe tinh thần phải được xem nghiêm túc
Nếu học sinh mất ngủ, thu mình, tuyệt vọng, tự làm đau hoặc nói không muốn sống, cần tìm hỗ trợ chuyên môn ngay. Không nên chờ cho đến khi em “tự nghĩ lại”.
Không đến trường là một tín hiệu lớn. Khi người lớn lắng nghe tín hiệu đó, cơ hội hỗ trợ đúng sẽ cao hơn.
Hỗ trợ chuyên môn có thể đến từ bác sĩ, nhà tâm lý, tư vấn trường học hoặc dịch vụ địa phương tùy bối cảnh. Điều quan trọng là không để gia đình và học sinh cô lập quá lâu. Càng kéo dài trong im lặng, việc quay lại bất kỳ hình thức học tập hay tham gia nào cũng càng khó.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là điểm danh. Mục tiêu là giúp học sinh có môi trường học tập đủ an toàn, đủ hiểu và đủ linh hoạt để tiếp tục phát triển mà không đánh mất sức khỏe tinh thần.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra sức khỏe tinh thần trẻ em, lo âu và phòng ngừa bắt nạt.