Ứng dụng học nói, video hướng dẫn, trò chơi tương tác và công cụ trị liệu kỹ thuật số ngày càng phổ biến. Với một số gia đình, màn hình giúp trẻ chú ý hơn, có thêm cách luyện tập hoặc tiếp cận hỗ trợ khi sống xa trung tâm.
Tuy nhiên, công cụ trên màn hình không tự động trở thành trị liệu chỉ vì có nhãn giáo dục hoặc phát triển. Gia đình cần xem kỹ mục tiêu, bằng chứng, cách dùng, thời lượng và ảnh hưởng đến sinh hoạt của trẻ.
Công cụ số cần có mục tiêu rõ
Một ứng dụng có thể giúp trẻ luyện âm, học từ, nhận biết cảm xúc hoặc làm quen lịch sinh hoạt. Nhưng nếu gia đình không biết trẻ đang học kỹ năng gì và kỹ năng đó sẽ dùng ở đâu, việc dùng màn hình dễ trở thành hoạt động lấp thời gian.
Chuyên viên nên giải thích vì sao chọn công cụ đó, dùng trong bao lâu, người lớn cần tham gia thế nào và dấu hiệu nào cho thấy nên dừng. Với trẻ nhỏ, việc người lớn cùng tương tác thường quan trọng hơn việc trẻ ngồi một mình trước màn hình.
Màn hình có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ và vận động
Các khuyến nghị sức khỏe cộng đồng thường nhấn mạnh sự cân bằng giữa vận động, ngủ, chơi tương tác và thời gian ngồi lâu. Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, giấc ngủ, hoạt động cơ thể và tương tác trực tiếp lại càng quan trọng vì chúng ảnh hưởng đến chú ý, cảm xúc và khả năng học.
Nếu công cụ số làm trẻ khó rời màn hình, ngủ muộn hơn, giảm chơi vận động hoặc tăng xung đột gia đình, cần xem lại cách dùng. Một công cụ hữu ích trong trị liệu vẫn có thể gây quá tải nếu dùng sai thời điểm hoặc quá lâu.
Dữ liệu cá nhân và quảng cáo cũng là vấn đề
Nhiều ứng dụng thu thập thông tin về trẻ, giọng nói, hình ảnh, hành vi sử dụng hoặc tiến trình học. Gia đình nên kiểm tra ai quản lý dữ liệu, dữ liệu có được chia sẻ không, có quảng cáo không và trẻ có bị dẫn sang nội dung khác không.
Với trẻ sống giữa hai ngôn ngữ hoặc hai quốc gia, ứng dụng nước ngoài có thể không phù hợp văn hóa, ngôn ngữ hoặc hệ thống hỗ trợ địa phương. Công cụ nên phục vụ mục tiêu của trẻ, không buộc trẻ đi theo một chuẩn duy nhất.
Màn hình không thay thế quan hệ
Hỗ trợ phát triển cần quan hệ an toàn với người lớn và cơ hội thực hành trong đời sống thật. Một ứng dụng có thể là công cụ phụ, nhưng trẻ vẫn cần người thật lắng nghe, phản hồi, điều chỉnh môi trường và giúp trẻ dùng kỹ năng trong bữa ăn, lớp học, sân chơi hoặc khi đi ra ngoài.
Gia đình nên coi công cụ số như một phần nhỏ trong kế hoạch hỗ trợ. Nếu một dịch vụ hứa rằng chỉ cần dùng ứng dụng là trẻ sẽ tiến bộ toàn diện, đó là lời hứa cần kiểm chứng kỹ.
Xem trẻ có chuyển kỹ năng ra ngoài màn hình không
Một công cụ số có thể làm trẻ trả lời đúng trong ứng dụng, nhưng câu hỏi quan trọng là trẻ có dùng kỹ năng đó trong bữa ăn, lớp học, trò chơi với bạn hoặc khi cần xin giúp không. Nếu kỹ năng chỉ xuất hiện trên màn hình, gia đình và chuyên viên cần thêm bước kết nối với đời sống thật.
Ví dụ, nếu trẻ học từ mới trong ứng dụng, người lớn nên dùng từ đó với đồ vật thật và tình huống thật. Nếu trẻ luyện lịch trực quan trên máy tính bảng, gia đình cần xem trẻ có hiểu lịch khi chuyển hoạt động ngoài đời không.
Chú ý mô hình kinh doanh của công cụ
Một số ứng dụng miễn phí nhưng có quảng cáo, mua thêm trong ứng dụng hoặc thu thập dữ liệu sử dụng. Gia đình nên kiểm tra trẻ có bị dẫn sang nội dung ngoài mục tiêu trị liệu không, có bị kích thích bởi phần thưởng trong game không và người lớn có kiểm soát được tài khoản hay không.
Với trẻ dễ bị cuốn vào màn hình, thiết kế trò chơi có thể làm việc kết thúc trở nên rất khó. Khi đó, công cụ dù có nội dung tốt vẫn cần giới hạn rõ, tín hiệu kết thúc và hoạt động chuyển tiếp phù hợp.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra khuyến nghị về thời gian màn hình, vận động, giấc ngủ và kế hoạch dùng media trong gia đình.