Đường phố là môi trường khó với nhiều trẻ: tiếng xe, ánh sáng, người đi bộ, xe đạp, biển báo, vạch qua đường và yêu cầu phải dừng đúng lúc. Với trẻ khó chú ý, khó kiểm soát xung động, chậm hiểu ngôn ngữ hoặc rất thích chạy, an toàn giao thông cần được dạy như một kỹ năng thực hành hằng ngày.
Không nên chỉ nói con phải cẩn thận. Trẻ cần biết cụ thể khi nào dừng, đứng ở đâu, nhìn ai, nắm tay thế nào và làm gì nếu bị tách khỏi người lớn.
Biến quy tắc thành hành động nhìn thấy được
Gia đình có thể chọn vài câu cố định như dừng ở mép đường, nắm tay khi qua đường, chờ đèn xanh, nhìn người lớn trước khi bước. Câu càng ngắn càng dễ dùng trong tình huống thật. Nếu trẻ hiểu hình ảnh tốt hơn lời nói, có thể dùng tranh hoặc ảnh tuyến đường quen thuộc.
Nên luyện trước ở nơi ít nguy hiểm, rồi mới chuyển sang đường đông. Ví dụ, luyện dừng lại trong hành lang, luyện nắm tay ở sân, luyện nhìn người lớn trước cửa nhà. Khi cơ thể trẻ đã quen hành động, việc áp dụng ngoài đường sẽ dễ hơn.
Với trẻ dễ chạy bất ngờ, người lớn cần chuẩn bị vị trí đứng, cách nắm tay và phương án nếu trẻ vùng ra. Đây không phải là thiếu tin tưởng trẻ, mà là quản lý nguy cơ trong lúc kỹ năng còn đang hình thành.
Phối hợp giữa gia đình và trường học
Nếu trẻ đi bộ đến trường, đi xe buýt, tàu điện hoặc tham gia dã ngoại, người lớn cần thống nhất quy tắc. Một quy tắc ở nhà và một quy tắc khác ở trường có thể làm trẻ khó nhớ. Giáo viên cũng nên biết trẻ có dễ chạy theo vật yêu thích, sợ tiếng xe hay không phản ứng khi gọi tên không.
Ở Nhật Bản, giao thông, lối đi bộ, xe đạp và tàu điện có nhiều quy tắc địa phương. Ở Việt Nam, mật độ xe máy và cách qua đường có thể khác. Khi gia đình di chuyển giữa hai nước, cần dạy lại theo môi trường thực tế, không giả định trẻ sẽ tự chuyển kỹ năng.
Nếu trẻ có nguy cơ đi lạc hoặc lao ra đường, hãy lập kế hoạch an toàn cụ thể, gồm thông tin nhận dạng, số liên lạc và người chịu trách nhiệm ở từng điểm chuyển tiếp.
Gia đình nên luyện cùng một tuyến đường nhiều lần trước khi kỳ vọng trẻ tự nhớ. Mỗi lần có thể tập một kỹ năng nhỏ: dừng ở vạch, nhìn người lớn, nắm tay, chờ tín hiệu, rồi đi. Khi trẻ làm được trong đường quen, người lớn vẫn cần kiểm tra ở đường lạ vì tiếng ồn, xe đạp, mùi, ánh sáng và đám đông có thể làm trẻ quên kỹ năng đã học.
Với trẻ lớn hơn, cần dạy cả cách xử lý khi bị tách khỏi người lớn. Trẻ có biết đứng lại tại điểm an toàn không, có biết đưa thẻ thông tin không, có biết không chạy ngược lại qua đường không. Những kỹ năng này nên được dạy bằng tình huống giả lập nhẹ nhàng, không đợi đến khi sự cố thật xảy ra.
Kiểm tra tuyến đường bằng mắt của trẻ
Người lớn quen đường nên dễ bỏ qua chi tiết làm trẻ khó: tiếng xe máy, xe đạp chạy sát, biển báo nhiều chữ, vạch qua đường mờ, đèn tín hiệu xa, mùi mạnh hoặc cửa hàng trẻ rất thích. Gia đình nên đi cùng trẻ và quan sát điểm nào trẻ dễ mất chú ý, chạy nhanh hoặc đứng sai chỗ.
Sau đó, người lớn có thể chọn vài điểm dừng cố định trên tuyến đường. Ví dụ, dừng trước cổng, dừng trước vạch trắng, dừng ở góc cửa hàng. Điểm dừng cụ thể dễ học hơn lời nhắc chung rằng phải cẩn thận.
Không chuyển sang tự đi một mình quá nhanh
Một trẻ có thể đi đúng khi người lớn ở cạnh nhưng vẫn chưa sẵn sàng đi một mình. Trẻ cần chứng minh kỹ năng ổn định trong nhiều ngày, nhiều thời tiết và khi có yếu tố gây xao nhãng. Nếu trẻ mới làm được trong đường quen lúc yên tĩnh, người lớn vẫn cần hỗ trợ ở đường đông hoặc khi lịch thay đổi.
Khi muốn tăng độc lập, có thể giảm hỗ trợ từng bước: người lớn đi gần, rồi đi phía sau, rồi chỉ quan sát một đoạn ngắn, tùy mức an toàn. Với trẻ có nguy cơ chạy ra đường hoặc đi lạc, độc lập phải đi sau kế hoạch an toàn, không đi trước.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra khuyến nghị an toàn giao thông và kế hoạch an toàn cho trẻ.