Phần thưởng, bảng sao, điểm tích lũy hoặc lời khen thường được dùng để khuyến khích trẻ thử hành vi mới. Khi được dùng cẩn thận, chúng có thể giúp trẻ hiểu điều gì đang hiệu quả và có thêm động lực trong giai đoạn đầu học kỹ năng.
Nhưng phần thưởng cũng có mặt trái. Nếu người lớn dùng phần thưởng để ép trẻ chịu đựng quá mức, làm việc không hiểu ý nghĩa hoặc cạnh tranh với bạn khác, trẻ có thể cảm thấy mình chỉ được yêu quý khi làm đúng.
Củng cố tích cực không chỉ là cho quà
Củng cố tích cực nghĩa là một kết quả dễ chịu hoặc có ý nghĩa làm cho hành vi có khả năng lặp lại. Kết quả đó có thể là được người lớn chú ý đúng lúc, được nghỉ sau khi cố gắng, được chọn hoạt động yêu thích hoặc thấy việc mình làm tạo ra thay đổi thật.
Nếu chỉ hiểu củng cố là bánh kẹo, đồ chơi hoặc điểm số, người lớn dễ biến hỗ trợ thành giao dịch. Trẻ làm để lấy phần thưởng, nhưng không hiểu kỹ năng đó giúp gì cho mình. Vì vậy, phần thưởng nên gắn với mục tiêu có ý nghĩa và được giảm dần khi trẻ đã hiểu kỹ năng.
Phẩm giá của trẻ là giới hạn quan trọng
Một hệ thống phần thưởng không nên công khai làm trẻ xấu hổ. Bảng điểm treo trước lớp, việc so sánh trẻ này với trẻ khác, hoặc tước hết điểm khi trẻ mất kiểm soát có thể làm trẻ cảm thấy bị phơi bày. Với trẻ có khó khăn phát triển, nhiều hành vi không phải do cố tình chống đối mà do quá tải, không hiểu yêu cầu hoặc thiếu kỹ năng thay thế.
Người lớn cần phân biệt giữa khuyến khích hành vi có thể học và trừng phạt biểu hiện của khó khăn. Nếu trẻ đang hoảng, đau, mệt hoặc sợ, phần thưởng không giải quyết được nguyên nhân.
Hệ thống tốt phải giúp trẻ có thêm quyền tự chủ
Một cách dùng phần thưởng lành mạnh nên làm trẻ hiểu mình đang học gì và vì sao điều đó có ích. Trẻ có thể được tham gia chọn mục tiêu nhỏ, chọn cách ghi nhận tiến bộ hoặc chọn hoạt động nghỉ sau khi cố gắng.
Ví dụ, nếu mục tiêu là chuyển hoạt động ít căng thẳng hơn, phần thưởng không nên chỉ là “không khóc thì được sao”. Người lớn cần hỗ trợ bằng báo trước, hình ảnh, lựa chọn nhỏ và cách xin thêm thời gian. Khi trẻ dùng được cách giao tiếp mới, đó mới là tiến bộ chính.
Khi phần thưởng không còn phù hợp
Nếu trẻ chỉ làm khi có quà, lo lắng vì mất điểm, che giấu khó khăn để được khen hoặc tranh giành với bạn khác, hệ thống cần được xem lại. Có thể mục tiêu quá khó, phần thưởng quá mạnh, hoặc người lớn đang bỏ qua nhu cầu cảm giác và cảm xúc của trẻ.
Phần thưởng không phải là xấu, nhưng nó cần phục vụ trẻ chứ không phục vụ sự thuận tiện của người lớn. Một hệ thống tốt giúp trẻ thấy mình có năng lực, được tôn trọng và có cách tham gia đời sống dễ hơn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách cân bằng giữa bằng chứng, hỗ trợ hành vi và phẩm giá của trẻ.