Khi gia đình dự định đưa trẻ từ Nhật về Việt Nam, việc chuyển tiếp hỗ trợ cần được chuẩn bị sớm. Trẻ có thể đổi ngôn ngữ, trường học, dịch vụ, người chăm sóc và cả kỳ vọng của họ hàng. Nếu trẻ đang có trị liệu, kế hoạch hỗ trợ hoặc thuốc theo chỉ định bác sĩ, việc chuyển càng cần cẩn thận.
Không thể bê nguyên hệ thống Nhật sang Việt Nam. Gia đình cần chọn thông tin cốt lõi để nơi mới hiểu trẻ và tiếp tục hỗ trợ phù hợp với điều kiện địa phương.
Chuẩn bị hồ sơ dễ hiểu
Gia đình nên thu thập báo cáo đánh giá, giấy giới thiệu, kế hoạch hỗ trợ ở trường, thông tin trị liệu, thuốc nếu có và ghi chú về điều giúp trẻ trong sinh hoạt. Nếu tài liệu bằng tiếng Nhật, nên dịch phần quan trọng sang tiếng Việt.
Bản tóm tắt ngắn thường rất hữu ích. Trẻ giao tiếp bằng cách nào, khó ở tình huống nào, điều gì làm trẻ quá tải, hỗ trợ nào hiệu quả, điều gì cần tránh. Người tiếp nhận ở Việt Nam có thể không có thời gian đọc toàn bộ hồ sơ dài.
Gia đình nên giữ cả bản gốc và bản dịch, vì có lúc cần kiểm tra thuật ngữ.
Tìm hiểu nơi hỗ trợ trước khi về
Điều kiện hỗ trợ ở Việt Nam khác nhau theo tỉnh thành, trường học và cơ sở. Gia đình nên liên hệ trước nếu có thể: trường dự kiến, cơ sở trị liệu, bác sĩ hoặc trung tâm hỗ trợ. Không nên đợi đến khi trẻ đã quá căng vì thay đổi rồi mới tìm.
Khi hỏi, nên nói rõ nhu cầu hiện tại của trẻ thay vì chỉ nói tên chẩn đoán. Ví dụ, trẻ cần hỗ trợ giao tiếp bằng hình ảnh, khó trong lớp đông, hoặc cần theo dõi ăn nuốt. Nhu cầu cụ thể giúp nơi tiếp nhận đánh giá khả năng hỗ trợ.
Gia đình cũng nên chuẩn bị cho giai đoạn thích nghi. Trẻ có thể mất thời gian để quen ngôn ngữ, khí hậu, tiếng ồn, họ hàng và quy tắc mới.
Giữ cầu nối nếu còn liên hệ với Nhật
Nếu gia đình vẫn có thể liên hệ với chuyên viên ở Nhật, nên hỏi họ viết tóm tắt khuyến nghị hoặc trao đổi bằng văn bản. Không phải lúc nào cũng có thể họp xuyên quốc gia, nhưng một tóm tắt rõ có thể giúp nhiều.
Khi về Việt Nam, gia đình cần tôn trọng hệ thống tại nơi mới. Chuyên viên Việt Nam có thể có cách làm khác. Điều quan trọng là các bên cùng nhìn vào trẻ thật, không chỉ so sánh hệ thống nào tốt hơn.
Chuyển về Việt Nam là thay đổi lớn, nhưng chuẩn bị tốt giúp trẻ không bị mất toàn bộ thông tin hỗ trợ đã xây dựng ở Nhật.
Tách phần thông tin cần dịch ngay và phần có thể giữ nguyên
Không phải toàn bộ hồ sơ tiếng Nhật đều cần dịch đầy đủ trước khi về Việt Nam. Gia đình nên ưu tiên phần giúp nơi mới hỗ trợ trẻ ngay: tóm tắt phát triển, nhu cầu giao tiếp, điều chỉnh ở trường, thuốc hoặc lưu ý y tế nếu có, và khuyến nghị thực tế từ chuyên viên. Các phần điểm số hoặc thuật ngữ chuyên sâu có thể dịch sau nếu cơ sở tiếp nhận cần.
Cách làm này giúp giảm chi phí và tránh một bản dịch quá dài nhưng khó dùng. Bản tóm tắt nên ghi rõ thông tin nào đến từ báo cáo chính thức, thông tin nào là quan sát của gia đình, và thông tin nào cần đánh giá lại tại Việt Nam.
Chuẩn bị cho thay đổi ngôn ngữ học tập
Trẻ từng học trong môi trường tiếng Nhật có thể cần thời gian để chuyển sang tiếng Việt học thuật. Ngay cả khi trẻ nói tiếng Việt ở nhà, từ ngữ trong sách, lớp học và kiểm tra có thể khác nhiều. Gia đình không nên xem khó khăn ban đầu là trẻ lười hoặc mất kỹ năng ngay lập tức.
Nếu trẻ có khó khăn ngôn ngữ, đọc viết hoặc chú ý, việc đổi ngôn ngữ học tập có thể làm nhu cầu hỗ trợ rõ hơn. Gia đình nên trao đổi với trường mới về cách quan sát trong vài tháng đầu, thay vì yêu cầu trẻ thích nghi hoàn toàn trong vài tuần.
Giữ nhịp ổn định trong giai đoạn đầu về nước
Khi về Việt Nam, gia đình có thể muốn xử lý nhiều việc cùng lúc: nhập học, khám lại, tìm trị liệu, gặp họ hàng và ổn định nhà ở. Với trẻ cần hỗ trợ, quá nhiều thay đổi cùng lúc có thể gây quá tải. Nếu có thể, nên giữ một vài nhịp quen thuộc như giờ ngủ, đồ vật an toàn, cách báo trước hoạt động hoặc hình ảnh lịch ngày.
Gia đình cũng cần giải thích với họ hàng rằng trẻ có thể cần thời gian. Những nhận xét như “về Việt Nam rồi sẽ quen ngay” hoặc “cứ cho chơi nhiều là hết” có thể làm cha mẹ thêm áp lực. Sự kiên nhẫn của người lớn là một phần quan trọng của chuyển tiếp.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra bối cảnh giáo dục hòa nhập tại Việt Nam và cách nhìn chuyển tiếp hỗ trợ cho trẻ.