Trẻ sinh non có thể cần theo dõi sức khỏe và phát triển kỹ hơn trong những năm đầu đời. Gia đình thường lo khi thấy con đạt một số mốc chậm hơn trẻ sinh đủ tháng, nhất là về ăn uống, vận động, giấc ngủ, giao tiếp hoặc tăng trưởng. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ sẽ dùng tuổi hiệu chỉnh để nhìn phát triển của trẻ sinh non phù hợp hơn.
Tuổi hiệu chỉnh là cách tính dựa trên ngày dự sinh, không chỉ ngày sinh thật. Gia đình nên hỏi bác sĩ đang dùng cách tính nào, dùng trong bao lâu và điều đó ảnh hưởng thế nào đến việc theo dõi mốc phát triển. Vì tình trạng của từng trẻ sinh non khác nhau, không nên tự so sánh con với một bảng mốc chung mà bỏ qua bối cảnh y tế.
Theo dõi cần gắn với lịch chăm sóc y tế
Trẻ sinh non có thể có lịch tái khám, kiểm tra mắt, tai, dinh dưỡng, vận động hoặc phát triển tùy mức độ sinh non và tình trạng sức khỏe sau sinh. Gia đình nên giữ lịch hẹn và mang theo câu hỏi về ăn, ngủ, vận động, giao tiếp, phản ứng với âm thanh, mức tỉnh táo và điều làm mình lo. Nếu trẻ từng nằm NICU, giấy tờ xuất viện và các báo cáo kiểm tra rất hữu ích cho những lần tư vấn sau.
Theo dõi y tế không chỉ để tìm vấn đề. Nó cũng giúp gia đình biết điều gì đang ổn, điều gì cần quan sát thêm và khi nào cần can thiệp. Nếu phụ huynh không hiểu một kết quả hoặc một chỉ định, nên hỏi lại bằng câu cụ thể: điều này có ảnh hưởng đến ăn uống không, có cần kiểm tra lại không, và ở nhà nên theo dõi dấu hiệu nào.
Phát triển không chỉ là bắt kịp mốc
Gia đình thường nghe rằng trẻ sinh non có thể cần thời gian để bắt kịp. Điều này có thể đúng với nhiều trẻ, nhưng không nên dùng nó để bỏ qua mọi lo lắng. Nếu trẻ ít phản ứng, khó ăn, vận động rất khác, mất kỹ năng đã có, không giao tiếp như trước hoặc gia đình thấy điều gì không ổn, vẫn nên trao đổi với bác sĩ hoặc nơi tư vấn phát triển.
Theo dõi phát triển giúp phát hiện sớm nhu cầu hỗ trợ. Hỗ trợ sớm không có nghĩa là trẻ chắc chắn có vấn đề lâu dài. Nó là cách tạo điều kiện tốt hơn cho trẻ trong giai đoạn nhạy cảm, đồng thời giúp gia đình bớt phải tự đoán. Một số trẻ cần hỗ trợ vận động, một số cần hỗ trợ ăn uống, một số cần theo dõi giao tiếp, cảm giác hoặc giấc ngủ.
Gia đình cần ghi lại đời sống hằng ngày
Một bản ghi ngắn về ăn, ngủ, tăng cân, vận động, giao tiếp và phản ứng của trẻ có thể giúp buổi khám rõ hơn. Gia đình có thể ghi trẻ bú hoặc ăn thế nào, có dễ mệt không, có nhìn theo người chăm sóc không, có quay lại khi nghe âm thanh không, có dùng cử chỉ không và hoạt động nào làm trẻ khó chịu. Những ghi chú này không cần hoàn hảo, chỉ cần đủ để mô tả thay đổi theo thời gian.
Nếu trẻ sống trong gia đình song ngữ, nên ghi cả phản ứng của trẻ với tiếng Việt và ngôn ngữ ở môi trường ngoài gia đình. Trẻ sinh non không chỉ cần được nhìn qua chỉ số y tế, mà còn qua cách trẻ tham gia bữa ăn, chơi, ngủ, tương tác với người thân và thích nghi với môi trường.
Người chăm sóc cũng cần được nâng đỡ
Chăm sóc trẻ sinh non sau xuất viện có thể rất căng. Cha mẹ có thể luôn sợ con yếu, sợ bỏ lỡ dấu hiệu, sợ nhiễm bệnh hoặc sợ mốc phát triển chậm. Sự lo lắng này dễ hiểu, đặc biệt nếu giai đoạn sau sinh từng nhiều nguy cơ. Nhưng gia đình không nên phải tự xoay xở một mình.
Bài viết chung không thể thay thế hướng dẫn của bác sĩ đang theo dõi trẻ. Nếu có lo lắng, gia đình nên hỏi trực tiếp thay vì tự so sánh hoặc tìm câu trả lời rời rạc trên mạng. Một kế hoạch theo dõi tốt cần vừa bảo vệ sức khỏe của trẻ, vừa giúp người chăm sóc có thông tin rõ và cảm giác được hỗ trợ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả tuổi hiệu chỉnh, mốc phát triển ở trẻ sinh non và theo dõi phát triển.