Buổi chơi cùng bạn có thể giúp trẻ luyện giao tiếp, chia sẻ sở thích và xây tình bạn. Nhưng với trẻ cần hỗ trợ phát triển, buổi chơi không chuẩn bị có thể nhanh chóng trở thành quá tải vì luật chơi mơ hồ, tranh đồ, tiếng ồn hoặc thời gian quá dài.
Gia đình có thể bắt đầu nhỏ để trẻ có trải nghiệm thành công hơn.
Chọn bạn và hoạt động phù hợp
Một buổi chơi đầu tiên nên ngắn, có một bạn hoặc nhóm rất nhỏ, và xoay quanh hoạt động trẻ hiểu. Hoạt động có cấu trúc nhẹ như xếp hình, vẽ, làm bánh đơn giản hoặc chơi ngoài trời ở nơi quen có thể dễ hơn trò chơi tưởng tượng phức tạp.
Nếu trẻ cần hỗ trợ giao tiếp, người lớn có thể chuẩn bị câu mẫu, thẻ lựa chọn hoặc đồ chơi có lượt rõ.
Không phải bạn nào cũng phù hợp cho buổi đầu. Một trẻ kiên nhẫn, đã quen với người lớn hỗ trợ hoặc có chung sở thích có thể giúp buổi chơi dễ thành công hơn. Nếu hai trẻ đều rất khó chờ lượt hoặc đều thích kiểm soát trò chơi, người lớn cần cấu trúc rõ hơn và thời lượng ngắn hơn.
Gia đình cũng nên chọn nơi dễ rút lui. Chơi ở nhà quen hoặc công viên vắng có thể tốt hơn trung tâm vui chơi đông người. Môi trường ít rào cản giúp trẻ dùng năng lượng cho tương tác với bạn, không chỉ để chịu đựng tiếng ồn và thay đổi.
Nói trước với phụ huynh bên kia
Gia đình có thể chia sẻ vài thông tin cần thiết, như trẻ cần báo trước khi đổi trò, không thích tiếng ồn lớn hoặc có thể cần nghỉ. Không cần chia sẻ toàn bộ hồ sơ của trẻ.
Trao đổi trước giúp người lớn hai bên phản ứng thống nhất hơn nếu trẻ căng thẳng.
Thông tin nên đi kèm cách hỗ trợ cụ thể. Thay vì chỉ nói trẻ có khó khăn phát triển, có thể nói nếu trẻ bịt tai thì cho trẻ nghỉ ở phòng yên, nếu trẻ giành đồ thì người lớn giúp chia lượt bằng timer, nếu trẻ không trả lời ngay thì hãy chờ thêm. Cách nói này bảo vệ riêng tư mà vẫn giúp buổi chơi an toàn hơn.
Nếu gia đình lo bị đánh giá, có thể bắt đầu với một phụ huynh đáng tin cậy. Mục tiêu không phải là công khai mọi chuyện, mà là tạo một môi trường đủ hiểu để trẻ có cơ hội kết nối.
Kết thúc khi còn đủ tốt
Một buổi chơi ngắn nhưng kết thúc êm có giá trị hơn buổi chơi dài đến mức trẻ bùng nổ. Gia đình có thể báo trước thời gian kết thúc và chuẩn bị hoạt động chuyển tiếp.
Mục tiêu không phải là trẻ chơi giống mọi bạn. Mục tiêu là trẻ có cơ hội kết nối theo cách an toàn và vui hơn.
Người lớn hỗ trợ mà không chiếm hết cuộc chơi
Trong buổi chơi, người lớn có thể làm cầu nối: gợi ý câu mời chơi, nhắc lượt, diễn giải tín hiệu của trẻ hoặc giúp đổi trò. Nhưng nếu người lớn nói thay toàn bộ, trẻ sẽ ít có cơ hội tương tác thật với bạn. Hỗ trợ nên đủ gần để giữ an toàn và đủ nhẹ để hai trẻ còn nhìn nhau, chờ nhau và cùng quyết định.
Nếu xung đột xảy ra, người lớn có thể dùng câu ngắn và trung lập: hai bạn cùng muốn xe, mình dùng lượt; bạn nói không thích, mình dừng; con cần nghỉ, mình ra ngoài một chút. Những câu như vậy dạy kỹ năng xã hội trong tình huống thật mà không làm trẻ xấu hổ.
Xem lại sau buổi chơi
Sau buổi chơi, gia đình nên ghi lại điều gì hiệu quả và điều gì quá khó. Trẻ chơi được bao lâu, trò nào dễ chia lượt, lúc nào căng thẳng, bạn kia phản ứng ra sao, trẻ có cần nghỉ không. Những thông tin này giúp lần sau tốt hơn.
Nếu buổi chơi khó, không cần kết luận trẻ chưa thể có bạn. Có thể lần sau cần ít thời gian hơn, hoạt động rõ hơn, bạn khác phù hợp hơn hoặc người lớn chuẩn bị câu giao tiếp trước. Tình bạn của trẻ cần hỗ trợ phát triển có thể lớn lên qua những lần thử nhỏ và được điều chỉnh cẩn thận.
Giữ quyền riêng tư của trẻ
Khi chuẩn bị buổi chơi, gia đình có thể cần chia sẻ một số điều với phụ huynh bên kia, nhưng không cần kể toàn bộ chẩn đoán hoặc lịch sử trị liệu. Thông tin nên tập trung vào điều giúp buổi chơi an toàn: trẻ cần báo trước, cần nghỉ, dùng thẻ giao tiếp, hoặc không thích bị chạm bất ngờ.
Với trẻ lớn hơn, nên hỏi trẻ muốn bạn biết điều gì. Trẻ có thể muốn nói về sở thích và cách chơi, nhưng không muốn người lớn nói về khó khăn trước mặt bạn. Một buổi chơi tốt không chỉ tạo cơ hội xã hội, mà còn giữ phẩm giá và quyền riêng tư của trẻ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra vai trò của chơi, giao tiếp và hỗ trợ gia đình.