Với trẻ nhỏ, chơi không phải là phần thưởng sau khi học xong. Chơi là cách trẻ khám phá cơ thể, đồ vật, người khác, cảm xúc và ngôn ngữ. Vì vậy, nhiều hoạt động hỗ trợ phát triển dùng chơi như con đường chính để trẻ học kỹ năng mới.
Tuy nhiên, “trị liệu qua chơi” có thể được hiểu theo nhiều nghĩa. Có nơi dùng từ này để nói về tâm lý trị liệu dành cho trẻ, có nơi dùng để chỉ hoạt động phát triển thông qua chơi, và có nơi dùng như một tên gọi chung cho buổi can thiệp vui vẻ. Gia đình cần hiểu rõ mục đích để không kỳ vọng sai.
Chơi trong hỗ trợ phát triển cần có chủ đích nhưng không mất tính tự nhiên
Khi chuyên viên dùng chơi để hỗ trợ phát triển, họ thường quan sát cách trẻ chú ý, bắt chước, chờ lượt, giao tiếp nhu cầu, xử lý cảm giác và giải quyết vấn đề. Từ đó, chuyên viên điều chỉnh đồ chơi, nhịp tương tác và mức hỗ trợ để trẻ có cơ hội tham gia.
Một buổi chơi có chủ đích không nhất thiết phải giống lớp học. Trẻ vẫn cần được chọn lựa, thử sai, nghỉ khi mệt và thể hiện sở thích. Nếu người lớn kiểm soát mọi hành động khiến trẻ chỉ làm theo lệnh, hoạt động đó có thể mất đi giá trị phát triển của chơi.
Không phải mọi khó khăn đều giải quyết bằng chơi
Chơi rất quan trọng, nhưng không phải là câu trả lời duy nhất. Nếu trẻ có đau, khó ngủ, co giật, thoái lui kỹ năng, lo âu nghiêm trọng hoặc hành vi nguy hiểm, gia đình cần trao đổi với bác sĩ, nhà tâm lý hoặc chuyên viên phù hợp. Chơi có thể hỗ trợ quan hệ và học tập, nhưng không thay thế đánh giá chuyên môn.
Với trẻ lớn hơn, chơi cũng cần thay đổi theo độ tuổi và sở thích. Một thiếu niên có thể cần hoạt động xã hội, sở thích sáng tạo, thể thao nhẹ hoặc trò chơi có luật rõ hơn, thay vì các đồ chơi dành cho trẻ nhỏ.
Gia đình có thể quan sát điều gì trong buổi chơi
Điểm quan trọng không phải là buổi trị liệu có nhiều đồ chơi hay không, mà là trẻ có được hiểu và được hỗ trợ đúng mức hay không. Gia đình có thể chú ý xem chuyên viên có theo dõi tín hiệu mệt của trẻ, có tạo cơ hội giao tiếp hai chiều, có chờ trẻ phản hồi và có giải thích mục tiêu cho phụ huynh bằng ngôn ngữ dễ hiểu hay không.
Nếu trẻ luôn khóc, bị ép hoàn thành nhiệm vụ hoặc chỉ nhận phần thưởng khi làm đúng, gia đình nên hỏi lại cách điều chỉnh. Một số căng thẳng nhỏ khi học điều mới có thể xảy ra, nhưng căng thẳng kéo dài không nên bị xem là điều bình thường.
Chơi cũng là cầu nối giữa trung tâm và gia đình
Điều tốt nhất của hỗ trợ qua chơi là gia đình có thể mang tinh thần đó về nhà. Không cần biến nhà thành phòng trị liệu. Cha mẹ có thể dành vài phút chơi theo sở thích của trẻ, chờ trẻ khởi xướng, nói ngắn gọn về điều đang xảy ra và thêm một bước nhỏ để trẻ thử giao tiếp hoặc hợp tác.
Khi chơi được dùng đúng cách, trẻ không chỉ học kỹ năng riêng lẻ. Trẻ còn học rằng tương tác với người khác có thể an toàn, vui và có ý nghĩa.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để đối chiếu vai trò của can thiệp phát triển, trị liệu và hỗ trợ qua tương tác.