Trẻ khuyết tật vận động có thể cần xe lăn, nẹp, gậy, người hỗ trợ hoặc cách di chuyển riêng. Nhưng tham gia ở trường không chỉ là vào được lớp học. Trẻ còn cần được học, chơi, ăn trưa, đi vệ sinh, tham gia sự kiện và có quan hệ bạn bè.
Giáo dục hòa nhập đòi hỏi người lớn nhìn vào rào cản trong môi trường, không chỉ nhìn vào cơ thể của trẻ.
Nếu chỉ hỏi "trẻ có làm được không", câu trả lời thường đổ trách nhiệm lên trẻ. Câu hỏi công bằng hơn là "môi trường này đang yêu cầu điều gì, và mình có thể điều chỉnh gì để trẻ tham gia?". Cách nhìn này giúp trường không vô tình biến trẻ thành người đứng ngoài trong chính lớp học của mình.
Tiếp cận không gian là điều kiện đầu tiên
Cầu thang, cửa hẹp, bàn ghế không phù hợp, nhà vệ sinh xa hoặc sân chơi gồ ghề có thể khiến trẻ bị loại khỏi hoạt động. Nếu trường nói trẻ “không tham gia được”, cần hỏi phần nào của môi trường đang làm điều đó khó.
Điều chỉnh có thể là thay phòng học, sắp xếp lối đi, chuẩn bị bàn phù hợp hoặc thay đổi cách tổ chức hoạt động.
Tiếp cận cũng bao gồm thời gian. Một trẻ di chuyển chậm hơn có thể cần ra khỏi lớp sớm vài phút để tránh hành lang đông. Một trẻ dùng xe lăn có thể cần biết trước thang máy nào dùng được. Nếu mỗi ngày trẻ phải vội vàng trong môi trường không phù hợp, năng lượng dành cho học tập sẽ bị tiêu hao trước khi bài học bắt đầu.
Nhà vệ sinh là điểm dễ bị bỏ quên. Nếu trẻ phải nhịn, phải chờ quá lâu hoặc cần người hỗ trợ nhưng không có quy trình kín đáo, sự tham gia ở trường sẽ bị ảnh hưởng rất lớn. Gia đình và trường nên trao đổi thẳng nhưng tôn trọng về hỗ trợ vệ sinh, quyền riêng tư và người được phép hỗ trợ.
Tham gia học tập cần linh hoạt về cách thể hiện
Một số trẻ hiểu bài nhưng viết chậm, mỏi tay hoặc khó thao tác dụng cụ. Giáo viên có thể cho trẻ dùng thiết bị, trả lời bằng lời, có thêm thời gian hoặc nhận hỗ trợ ghi chép nếu phù hợp.
Mục tiêu là đánh giá điều trẻ học được, không biến khó khăn vận động thành lý do đánh giá thấp khả năng hiểu.
Trong giờ mỹ thuật, thí nghiệm, thể dục hoặc viết bài dài, trẻ có thể cần cách tham gia khác. Điều chỉnh không có nghĩa là miễn toàn bộ hoạt động. Có thể thay đổi dụng cụ, chia thao tác, dùng bạn hỗ trợ theo cách có hướng dẫn, hoặc đánh giá bằng sản phẩm khác. Nếu lớp làm thí nghiệm, trẻ có thể chọn vai trò quan sát, ghi kết quả bằng thiết bị, điều khiển một phần thao tác hoặc trình bày phát hiện.
Giáo viên nên cẩn thận với kỳ vọng thấp. Nếu luôn làm thay cho trẻ để nhanh hơn, trẻ mất cơ hội học kỹ năng. Nếu không hỗ trợ gì vì muốn "bình đẳng", trẻ có thể bị loại khỏi hoạt động. Hòa nhập cần sự cân bằng giữa tự lập, hỗ trợ và mục tiêu học tập.
Sự kiện trường học cũng cần được chuẩn bị
Tham quan, lễ hội, thể thao, phòng cháy chữa cháy, chụp ảnh lớp và hoạt động ngoài trời thường tạo ra rào cản mới. Một trường học hòa nhập không chỉ chuẩn bị trong ngày học bình thường. Trường nên kiểm tra đường đi, phương tiện, nơi nghỉ, toilet, thời tiết, người hỗ trợ và kế hoạch nếu trẻ mệt hoặc đau.
Không nên báo cho gia đình vào phút cuối rằng trẻ "khó tham gia". Nếu hoạt động cần điều chỉnh, hãy trao đổi sớm để tìm cách. Đôi khi chỉ cần đổi tuyến đường, chuẩn bị ghế nghỉ, chia nhóm khác hoặc cho trẻ tham gia một phần là đủ để trẻ không bị tách khỏi trải nghiệm chung.
Bạn bè cần được hướng dẫn bằng thái độ tôn trọng
Trẻ khác có thể tò mò về xe lăn, nẹp hoặc cách hỗ trợ. Giáo viên nên giải thích ở mức phù hợp, tránh biến trẻ thành “bài học sống” nếu trẻ không muốn.
Một lớp học hòa nhập không chỉ có đường dốc. Nó có cách tổ chức để trẻ khuyết tật vận động được tham gia như một thành viên thật sự của lớp.
Trước khi giải thích với cả lớp, người lớn nên hỏi trẻ và gia đình mức thông tin nào có thể chia sẻ. Có trẻ muốn tự nói về xe lăn của mình. Có trẻ chỉ muốn giáo viên nói ngắn rằng mỗi người có cách di chuyển khác nhau và lớp cần giữ lối đi thông thoáng. Quyền kiểm soát câu chuyện của bản thân là một phần của phẩm giá.
Bạn bè cũng cần biết cách hỗ trợ mà không chiếm quyền. Ví dụ, không tự đẩy xe lăn khi chưa hỏi, không chạm vào nẹp hoặc dụng cụ, không hỏi chuyện riêng tư trước đám đông. Khi lớp học được hướng dẫn bằng thái độ tôn trọng, hỗ trợ sẽ ít giống thương hại hơn và giống hợp tác hơn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra nguyên tắc khuyết tật, giáo dục hòa nhập và tham gia của trẻ.