Khi trẻ cần nhiều hỗ trợ, cha mẹ thường nghe rất nhiều lời khuyên về điều nên làm cho con. Nên quan sát kỹ hơn, nên luyện ở nhà, nên gặp chuyên viên, nên trao đổi với trường, nên kiên nhẫn. Những điều đó có thể đúng, nhưng nếu không ai nhìn thấy sự mệt mỏi của cha mẹ, kế hoạch hỗ trợ rất dễ trở thành gánh nặng.

Căng thẳng của cha mẹ không phải là điểm yếu cá nhân. Nó có thể đến từ thiếu ngủ, lo lắng về tương lai, lịch hẹn dày, chi phí, rào cản ngôn ngữ, áp lực từ gia đình, hành vi khó của trẻ hoặc cảm giác mình luôn bị đánh giá. Một hệ thống hỗ trợ tốt cần nhìn cả trẻ và người chăm sóc.

Cha mẹ kiệt sức thì hỗ trợ khó bền vững

Nhiều kế hoạch nghe có vẻ hay nhưng đòi hỏi gia đình làm quá nhiều. Nếu mỗi ngày cha mẹ phải ghi chép chi tiết, luyện nhiều bài, chuẩn bị nhiều hình ảnh và xử lý mọi hành vi theo một cách hoàn hảo, kế hoạch đó có thể không sống được trong gia đình thật.

Gia đình cần được hỏi điều gì có thể làm được, vào thời điểm nào và với ai. Một thay đổi nhỏ nhưng duy trì được thường tốt hơn một kế hoạch lớn làm vài ngày rồi bỏ. Chuyên viên cũng nên giúp gia đình chọn ưu tiên, thay vì thêm nhiệm vụ vào một lịch đã quá đầy.

Khi cha mẹ nói mình mệt, đó là thông tin quan trọng. Nó cho thấy kế hoạch cần điều chỉnh hoặc gia đình cần thêm hỗ trợ, không phải bằng chứng rằng cha mẹ thiếu yêu thương.

Cảm giác tội lỗi có thể làm gia đình cô lập hơn

Cha mẹ của trẻ cần hỗ trợ thường tự hỏi mình đã làm sai gì. Có người nghĩ con khó là do mình không đủ nghiêm. Có người nghĩ mình phát hiện quá muộn. Có người ngại nói với người khác vì sợ bị trách. Cảm giác tội lỗi này có thể làm gia đình càng ít tìm hỗ trợ.

Nhưng phát triển của trẻ là kết quả của nhiều yếu tố, không thể rút gọn thành lỗi của cha mẹ. Gia đình có vai trò rất quan trọng trong hỗ trợ trẻ, nhưng vai trò đó nên đi cùng thông tin, đồng hành và nguồn lực. Trách móc không giúp trẻ tiến bộ.

Một câu hỏi hữu ích hơn là hiện tại gia đình cần gì để ngày mai dễ hơn một chút. Có thể là ngủ thêm, giảm một mục tiêu, nhờ người thân trông trẻ, trao đổi với trường, hoặc tìm nhóm phụ huynh hiểu hoàn cảnh tương tự.

Nghỉ ngơi không đối lập với trách nhiệm

Nhiều cha mẹ cảm thấy mình không được phép nghỉ, vì con còn quá nhiều khó khăn. Nhưng nếu người chăm sóc luôn trong trạng thái căng, khả năng lắng nghe và phản ứng bình tĩnh sẽ giảm. Nghỉ ngơi là một phần của trách nhiệm chăm sóc, không phải sự ích kỷ.

Nghỉ ngơi không nhất thiết là một kỳ nghỉ dài. Có thể là mười phút không bị hỏi, một người khác đưa trẻ đi dạo, một buổi không luyện thêm kỹ năng, hoặc một cuộc trò chuyện với người không phán xét. Với gia đình ít mạng lưới hỗ trợ, việc này khó hơn, nhưng càng khó thì càng cần được nói ra.

Nếu cha mẹ thường xuyên mất ngủ, tuyệt vọng, dễ bùng nổ, không còn thấy mình kiểm soát được hành vi với trẻ, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân hay người khác, cần tìm hỗ trợ chuyên môn và hỗ trợ khẩn cấp phù hợp. Sự an toàn của cả gia đình là ưu tiên.

Chuyên viên và cộng đồng cần nói với gia đình bằng sự tôn trọng

Gia đình dễ tiếp nhận khuyến nghị hơn khi được tôn trọng. Những câu như cha mẹ phải cố hơn, ở nhà không làm nên con mới vậy, hoặc sao để muộn thế có thể làm gia đình đóng lại. Ngược lại, cách hỏi gia đình đã thử gì, điều gì khó nhất, ai có thể giúp và mục tiêu nào quan trọng nhất thường tạo được hợp tác hơn.

Cộng đồng cũng có vai trò. Một gia đình có trẻ cần hỗ trợ không chỉ cần lời khuyên, mà cần nơi trẻ được chấp nhận, cha mẹ được thở và thông tin được chia sẻ bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Với gia đình Việt tại Nhật Bản, yếu tố ngôn ngữ và xa người thân càng làm hỗ trợ cộng đồng quan trọng.

Chăm sóc trẻ cần hỗ trợ phát triển là hành trình dài. Muốn trẻ được hỗ trợ tốt, người chăm sóc cũng cần được nâng đỡ.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả căng thẳng của người chăm sóc, nhu cầu hỗ trợ gia đình và vai trò của cộng đồng trong bảo vệ trẻ.