Trong can thiệp sớm, nhiều gia đình nghĩ rằng phần quan trọng nhất là trẻ được gặp chuyên viên bao nhiêu giờ mỗi tuần. Thời lượng chuyên môn có ý nghĩa, nhưng trẻ sống phần lớn thời gian trong gia đình, nhà trẻ, trường học và cộng đồng. Vì vậy, cách người lớn xung quanh hiểu và hỗ trợ trẻ hằng ngày cũng rất quan trọng.
Huấn luyện phụ huynh không có nghĩa là đổ trách nhiệm cho cha mẹ. Đây là quá trình chuyên viên cùng phụ huynh quan sát tình huống thật, chọn một mục tiêu nhỏ, thử cách hỗ trợ và điều chỉnh để gia đình có thể làm được trong đời sống của mình.
Huấn luyện phụ huynh bắt đầu từ sinh hoạt thật
Một mục tiêu tốt thường nằm trong các khoảnh khắc quen thuộc như ăn, tắm, thay đồ, ra khỏi nhà, chơi cùng anh chị em, chuẩn bị đi ngủ hoặc chuyển từ màn hình sang hoạt động khác. Khi mục tiêu gắn với sinh hoạt thật, trẻ có nhiều cơ hội luyện tập hơn và phụ huynh dễ thấy ý nghĩa của hỗ trợ.
Chuyên viên không nên chỉ đưa bài tập dài rồi yêu cầu gia đình làm đúng. Gia đình cần được quan sát mẫu, thử ngay, nhận phản hồi cụ thể và cùng bàn cách giảm khó khăn. Nếu một chiến lược làm cha mẹ quá mệt hoặc làm trẻ căng thẳng nhiều hơn, chiến lược đó cần được điều chỉnh.
Vai trò của chuyên viên là đồng hành, không phán xét
Phụ huynh của trẻ cần hỗ trợ phát triển thường đã chịu nhiều áp lực từ gia đình, trường học và xã hội. Nếu buổi huấn luyện chỉ tập trung vào lỗi của cha mẹ, họ rất dễ phòng vệ hoặc kiệt sức. Một cách làm tốt cần bắt đầu từ những gì gia đình đã làm được, rồi thêm một thay đổi nhỏ có khả năng duy trì.
Chuyên viên có thể giúp phụ huynh hiểu tín hiệu của trẻ, dùng ngôn ngữ ngắn hơn, chờ trẻ phản hồi lâu hơn, chuẩn bị chuyển hoạt động bằng hình ảnh hoặc tạo lựa chọn rõ ràng. Những thay đổi này nhỏ, nhưng nếu lặp lại trong nhiều bối cảnh, trẻ có thể cảm thấy đời sống dễ đoán và dễ tham gia hơn.
Không phải gia đình nào cũng cần cùng một kiểu coaching
Một số gia đình cần kiến thức nền về phát triển trẻ em. Một số gia đình đã biết nhiều nhưng cần cách xử lý một tình huống cụ thể. Một số gia đình có rào cản ngôn ngữ, công việc ca kíp, sống xa người thân hoặc đang căng thẳng vì thủ tục ở nước ngoài.
Vì vậy, huấn luyện phụ huynh phải linh hoạt. Với gia đình Việt Nam sống tại Nhật Bản, chuyên viên cũng cần chú ý đến khác biệt ngôn ngữ, lịch làm việc, hệ thống trường học và cách gia đình hiểu về khuyết tật hoặc hỗ trợ phát triển.
Kết quả nên được nhìn ở cả trẻ và gia đình
Một chương trình tốt không chỉ hỏi trẻ có học thêm kỹ năng không, mà còn hỏi gia đình có tự tin hơn không, quan hệ giữa cha mẹ và trẻ có bớt căng không, và chiến lược có dùng được khi chuyên viên không có mặt không.
Khi phụ huynh được đồng hành đúng cách, họ không trở thành “trị liệu viên tại nhà” theo nghĩa nặng nề. Họ trở thành người hiểu con hơn và có thêm công cụ để giúp con tham gia đời sống hằng ngày.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra vai trò của phụ huynh trong hỗ trợ hành vi và can thiệp phát triển.