Khi nghe rằng con có thể có khó khăn phát triển, một số cha mẹ thấy buồn, sốc, giận, hoang mang hoặc tê liệt. Có người khóc nhiều, có người không cảm thấy gì ngay, có người lao vào tìm thông tin cả đêm. Những phản ứng này không có nghĩa là cha mẹ không yêu con. Chúng thường xuất hiện khi hình ảnh về tương lai của gia đình bị thay đổi đột ngột.

Điều cần giữ rõ là nỗi buồn của cha mẹ không làm giảm giá trị của trẻ. Trẻ vẫn là trẻ, vẫn cần được yêu thương, tôn trọng và hỗ trợ.

Buồn vì mất một hình dung, không phải vì con kém giá trị

Cha mẹ có thể buồn vì phải từ bỏ một số hình dung cũ: con sẽ học theo nhịp nào, nói chuyện ra sao, đi học thế nào, gia đình sẽ sống nhẹ nhàng hơn thế nào. Nỗi buồn này cần được gọi tên cẩn thận để không biến thành thông điệp rằng con là gánh nặng.

Nếu cha mẹ chỉ cố tỏ ra mạnh mẽ, cảm xúc có thể chuyển thành cáu gắt, tự trách hoặc nghi ngờ mọi lời khuyên. Nếu chỉ chìm trong nỗi buồn, việc tìm hỗ trợ cho trẻ có thể bị chậm lại. Cả hai điều này đều không cần bị phán xét, nhưng cần được nhận ra.

Gia đình có thể tìm một người an toàn để nói thật: người thân biết lắng nghe, bác sĩ, chuyên viên, nhóm phụ huynh hoặc tư vấn tâm lý. Không phải ai hỏi thăm cũng là người phù hợp để nghe những cảm xúc rất riêng.

Trẻ cũng cần một người lớn còn đủ sức ở cạnh

Sau khi có lo lắng phát triển, nhiều gia đình lập tức bắt đầu lịch khám, trị liệu, trường học và thủ tục. Nhưng cha mẹ cũng cần ngủ, ăn, nghỉ, hỏi lại thông tin và có thời gian hiểu điều đang xảy ra. Chăm sóc cha mẹ không phải là ích kỷ; đó là một phần của hỗ trợ trẻ.

Nếu nỗi buồn kéo dài đến mức cha mẹ mất ngủ nghiêm trọng, không ăn được, không làm nổi việc hằng ngày, có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc làm hại người khác, cần tìm hỗ trợ khẩn cấp tại địa phương. Bài viết này không thay thế chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Theo thời gian, cảm xúc của cha mẹ có thể thay đổi. Có ngày thấy hy vọng, có ngày lại buồn. Điều quan trọng là gia đình không phải đứng một mình, và trẻ không bị định nghĩa chỉ bằng khó khăn.

Cẩn thận với cảm giác tội lỗi

Sau khi nghe về khó khăn phát triển của con, nhiều cha mẹ tự hỏi mình đã làm sai điều gì. Có người nghĩ do mình nói hai ngôn ngữ, đi làm nhiều, cho con xem màn hình, chuyển nhà, hoặc không phát hiện sớm. Một phần tự nhìn lại có thể giúp gia đình điều chỉnh môi trường, nhưng tự trách kéo dài thường không giúp trẻ được hỗ trợ tốt hơn.

Điều gia đình cần lúc này là chuyển từ câu hỏi “tại sao mình lại để xảy ra chuyện này” sang câu hỏi “bây giờ con cần gì và mình cần ai giúp”. Nếu có yếu tố sức khỏe, ngôn ngữ, cảm giác, học tập hoặc môi trường cần đánh giá, chuyên viên phù hợp sẽ giúp gia đình nhìn rõ hơn thay vì dựa trên phỏng đoán.

Nói với người thân mà không phải giải thích tất cả

Ông bà, họ hàng hoặc bạn bè có thể phản ứng bằng phủ nhận, đổ lỗi hoặc lời khuyên quá nhanh. Cha mẹ không bắt buộc phải kể toàn bộ kết quả đánh giá cho mọi người. Có thể bắt đầu bằng vài câu đơn giản: gia đình đang tìm hiểu thêm về phát triển của con, con cần cách hỗ trợ cụ thể hơn, và gia đình mong mọi người không so sánh hoặc ép con trong những tình huống quá tải.

Khi người thân muốn giúp, gia đình có thể giao một việc rõ như trông anh chị em trong lúc đi tư vấn, đưa đón, chuẩn bị bữa ăn hoặc lắng nghe mà không phán xét. Hỗ trợ cảm xúc đôi khi bắt đầu từ những việc rất thực tế.

Giữ hình ảnh đầy đủ về trẻ

Trong giai đoạn lo lắng, gia đình dễ nhìn mọi hành động của trẻ qua lăng kính khó khăn. Điều này dễ hiểu, nhưng nếu kéo dài, trẻ có thể chỉ còn được nhắc đến bằng báo cáo, trị liệu và vấn đề. Cha mẹ nên cố giữ lại những ghi chú về điều trẻ thích, điều trẻ làm tốt, người trẻ tin, hoạt động làm trẻ vui và cách trẻ thể hiện tình cảm.

Những ghi chú này không phải để phủ nhận khó khăn. Chúng giúp gia đình và chuyên viên nhìn trẻ đầy đủ hơn. Một kế hoạch hỗ trợ tốt cần dựa trên cả nhu cầu lẫn điểm mạnh, vì trẻ không chỉ là một danh sách điều cần sửa.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ gia đình, chăm sóc người chăm sóc và quyền của trẻ khuyết tật.