Chuyển nhà là thay đổi lớn với cả gia đình, nhưng với trẻ cần hỗ trợ phát triển, thay đổi này có thể chạm vào rất nhiều điểm nhạy cảm cùng lúc. Nhà mới có âm thanh khác, mùi khác, ánh sáng khác, đường đi khác, phòng ngủ khác và người lớn cũng bận rộn hơn. Nếu kèm theo chuyển trường, đổi trung tâm trị liệu hoặc xa người chăm sóc quen thuộc, trẻ có thể mất cảm giác an toàn trong một thời gian.
Gia đình không thể loại bỏ mọi căng thẳng khi chuyển nhà. Điều có thể làm là giữ một số điểm ổn định, báo trước ở mức trẻ hiểu được và chuẩn bị việc chuyển giao hỗ trợ. Khi người lớn xem chuyển nhà như một quá trình thích nghi chứ không chỉ là ngày dọn đồ, trẻ có nhiều cơ hội ổn định hơn.
Giữ lại vài điểm quen thuộc trong môi trường mới
Trẻ thường cần điểm bám khi mọi thứ xung quanh thay đổi. Điểm bám có thể là chăn, gối, đồ chơi, câu chúc ngủ, cách sắp xếp bàn học, giờ ăn, giờ tắm hoặc một hộp đồ quan trọng được mở trước. Với trẻ có khó khăn về xử lý cảm giác, mùi nước giặt mới, tiếng điều hòa, ánh sáng phòng ngủ hoặc tiếng hàng xóm cũng có thể làm trẻ khó ngủ và dễ cáu hơn.
Gia đình có thể cho trẻ xem ảnh nhà mới, đường đến trường, phòng ngủ và khu vực quanh nhà trước khi chuyển nếu có thể. Với trẻ nhỏ hoặc trẻ cần hình ảnh, lịch chuyển nhà nên thật ngắn: đóng đồ, đi xe, đến nhà mới, mở hộp đồ của con, ngủ ở phòng mới. Trẻ không cần biết mọi chi tiết, nhưng cần biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo và điều gì vẫn được giữ.
Đóng gói cũng là một thay đổi cần hỗ trợ
Nhiều trẻ khó chịu không phải chỉ vì nhà mới, mà vì nhà cũ dần biến mất trong quá trình đóng gói. Đồ vật quen thuộc bị cho vào thùng, người lớn đi lại nhiều, lịch sinh hoạt bị vỡ và trẻ không biết món mình cần đang ở đâu. Nếu trẻ dùng đồ hỗ trợ cảm giác, thuốc, thẻ tranh giao tiếp, thiết bị AAC hoặc vật giúp ngủ, những món này nên được để trong túi riêng và không đóng sâu vào thùng.
Với trẻ lớn hơn, gia đình có thể cho trẻ chọn một số đồ được tự đóng gói và tự mở ở nhà mới. Điều này giúp trẻ có cảm giác tham gia, thay vì chỉ bị đưa từ nơi này sang nơi khác. Nếu trẻ lo lắng về việc bỏ lại nhà cũ, người lớn có thể chụp ảnh vài góc quen thuộc hoặc cùng trẻ nói lời tạm biệt. Không nên vội phủ nhận cảm xúc bằng câu “nhà mới đẹp hơn mà”. Với trẻ, mất một nơi quen thuộc vẫn là mất mát thật.
Chuyển trường và dịch vụ cần tính trước
Nếu chuyển nhà làm thay đổi trường học, trung tâm trị liệu, bác sĩ hoặc dịch vụ hỗ trợ, gia đình nên chuẩn bị hồ sơ trước khi quá bận. Những giấy tờ hữu ích gồm báo cáo đánh giá, kế hoạch hỗ trợ, thông tin y tế cần thiết, cách giao tiếp của trẻ, điều chỉnh đã hiệu quả và thông tin liên hệ của nơi hỗ trợ cũ. Một hồ sơ một trang về trẻ cũng có thể giúp người mới hiểu nhanh mà không phải đọc quá nhiều tài liệu ngay từ đầu.
Gia đình nên hỏi nơi cũ có thể viết tóm tắt chuyển giao không, nơi mới cần giấy tờ gì và khoảng trống giữa hai dịch vụ sẽ kéo dài bao lâu. Nếu đang ở Nhật, thủ tục với trường, cơ quan địa phương hoặc dịch vụ hỗ trợ trẻ khuyết tật có thể khác theo thành phố hoặc quận nơi cư trú. Không nên đợi đến sau khi chuyển xong mới tìm lại thông tin, vì giai đoạn đó gia đình thường đã rất mệt.
Sau chuyển nhà, trẻ có thể lùi tạm thời
Một số trẻ sau chuyển nhà ngủ kém hơn, ăn ít hơn, bám người lớn hơn, dễ bùng nổ, khó đi vệ sinh, không muốn đến trường hoặc quên kỹ năng từng làm được. Điều này không nhất thiết có nghĩa là trẻ mất tiến bộ vĩnh viễn. Khi môi trường thay đổi nhiều, trẻ có thể cần dùng nhiều năng lượng để cảm thấy an toàn, nên các kỹ năng khác tạm thời giảm.
Tuy vậy, gia đình cần theo dõi mức độ và thời gian kéo dài. Nếu trẻ mất kỹ năng rõ rệt, có hành vi nguy hiểm, tự làm đau bản thân, mất ngủ nghiêm trọng, ăn uống giảm nhiều hoặc từ chối đi học kéo dài, nên trao đổi với trường, bác sĩ hoặc chuyên viên. Chuyển nhà là thay đổi bình thường trong đời sống, nhưng phản ứng của trẻ vẫn cần được xem nghiêm túc.
Gia đình cũng cần giảm kỳ vọng trong giai đoạn đầu
Sau khi chuyển, người lớn thường muốn mọi thứ nhanh chóng trở lại bình thường. Nhưng với trẻ cần hỗ trợ phát triển, vài tuần đầu có thể cần lịch nhẹ hơn, ít yêu cầu mới hơn và nhiều nhắc lại hơn. Việc duy trì giờ ngủ, giờ ăn, đường đi cố định và góc yên tĩnh quan trọng hơn việc sắp xếp nhà thật hoàn hảo ngay lập tức.
Chuyển nhà tốt không phải là trẻ không khóc hoặc không phản ứng. Đó là khi gia đình hiểu phản ứng của trẻ như dấu hiệu thích nghi, giữ một số điểm ổn định và biết khi nào cần xin hỗ trợ. Khi người lớn có kế hoạch và nói chuyện rõ ràng, trẻ có nhiều cơ hội xây lại cảm giác an toàn ở nơi mới.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cấu trúc sinh hoạt, chuyển hoạt động, theo dõi phát triển và hỗ trợ gia đình.