Tư vấn phát triển thường có nhiều thuật ngữ y tế, giáo dục và trị liệu. Nếu gia đình không hiểu tiếng Nhật đủ sâu, thông dịch y tế có thể giúp cuộc trao đổi chính xác hơn. Tuy nhiên, chỉ có người biết hai ngôn ngữ chưa chắc đã đủ, vì nội dung liên quan đến chẩn đoán, thuốc, đánh giá và quyền riêng tư của trẻ.
Gia đình và chuyên viên nên chuẩn bị trước để buổi tư vấn không bị mất ý quan trọng.
Trong tư vấn phát triển, hiểu sai một từ có thể làm gia đình lo quá mức hoặc bỏ sót việc cần làm. Ví dụ, từ về nguy cơ, chậm phát triển, đánh giá thêm, thuốc, hỗ trợ trường học hoặc quyền riêng tư đều cần được chuyển nghĩa cẩn thận. Thông dịch y tế tốt không chỉ dịch từng câu, mà giúp mọi bên giữ đúng vai trò và kiểm tra lại hiểu biết.
Thông dịch viên cần biết mục đích buổi gặp
Trước buổi tư vấn, nên nói rõ đây là buổi khám ban đầu, phản hồi đánh giá, giải thích thuốc hay bàn kế hoạch hỗ trợ. Khi biết mục đích, thông dịch viên có thể chuẩn bị thuật ngữ và cách chuyển ý chính xác hơn.
Không nên yêu cầu thông dịch viên tự giải thích chuyên môn thay bác sĩ. Nếu gia đình chưa hiểu, bác sĩ hoặc chuyên viên cần nói lại bằng cách dễ hiểu hơn.
Mục đích buổi gặp cũng quyết định mức chuẩn bị của gia đình. Nếu là buổi đầu, gia đình nên chuẩn bị lịch sử phát triển, ngôn ngữ trẻ dùng, điều đang lo và câu hỏi chính. Nếu là buổi phản hồi đánh giá, gia đình cần hỏi kết quả có ý nghĩa gì trong đời sống và bước tiếp theo là gì. Nếu liên quan đến thuốc hoặc xét nghiệm, cần kiểm tra liều, thời điểm, tác dụng phụ cần theo dõi và khi nào phải liên hệ lại.
Thông dịch viên không nên tự bỏ bớt vì nghĩ nội dung quá dài. Nếu câu quá dài, họ có thể yêu cầu dừng để dịch từng phần. Điều này bảo vệ cả gia đình lẫn chuyên viên khỏi hiểu nhầm.
Gia đình cần được kiểm tra hiểu
Sau phần quan trọng, chuyên viên nên hỏi gia đình hiểu thế nào, thay vì chỉ hỏi “có hiểu không”. Gia đình có thể lặp lại bằng tiếng Việt điều cần làm tiếp theo, rồi thông dịch viên chuyển lại để chuyên viên xác nhận.
Cách này giúp phát hiện hiểu nhầm trước khi gia đình về nhà.
Gia đình cũng có quyền nói rằng mình chưa hiểu. Trong văn hóa tôn trọng chuyên môn, nhiều phụ huynh ngại hỏi lại, nhất là khi có rào cản tiếng Nhật. Chuyên viên có thể giúp bằng cách mời câu hỏi cụ thể: phần nào cần làm trước, gia đình có thể liên hệ ai, và dấu hiệu nào cần chú ý.
Sau buổi gặp, một bản tóm tắt ngắn bằng ngôn ngữ dễ hiểu rất hữu ích. Nếu không có bản dịch đầy đủ, ít nhất cần ghi rõ việc cần làm, lịch hẹn, giấy tờ, thuốc hoặc người liên hệ. Gia đình không nên phải dựa hoàn toàn vào trí nhớ trong một buổi tư vấn nhiều cảm xúc.
Không để trẻ hoặc anh chị em làm thông dịch chính
Trẻ em không nên phải dịch thông tin về chẩn đoán, thuốc, hành vi, quyền lợi hoặc xung đột gia đình. Khi trẻ làm thông dịch, trẻ có thể nghe những điều vượt quá tuổi, bỏ bớt thông tin để bảo vệ cha mẹ, hoặc cảm thấy mình chịu trách nhiệm cho quyết định y tế. Anh chị em trong nhà cũng không nên bị đặt vào vai trò đó.
Nếu chưa có thông dịch viên phù hợp, gia đình và cơ sở nên cân nhắc hẹn lại hoặc tìm phương án an toàn hơn, đặc biệt với nội dung quan trọng. Sự thuận tiện trước mắt không nên đánh đổi bằng độ chính xác và quyền riêng tư của trẻ.
Bảo mật phải được nói rõ
Thông tin về phát triển, sức khỏe và gia đình của trẻ rất nhạy cảm. Nếu dùng người quen làm thông dịch, gia đình cần cân nhắc liệu trẻ và phụ huynh có thể nói thật hay không.
Thông dịch tốt giúp gia đình tham gia quyết định, không chỉ ngồi nghe những từ khó đi qua mình.
Bảo mật cần được nói thành lời. Gia đình có thể hỏi ai sẽ nghe thông tin, thông dịch viên có nguyên tắc bảo mật không, tài liệu có được gửi trước không và sau buổi gặp sẽ được xử lý thế nào. Nếu người thông dịch là người quen trong cộng đồng, nguy cơ gia đình tự kiểm duyệt sẽ cao hơn, nhất là với thông tin về hành vi, sức khỏe tinh thần hoặc quan hệ gia đình.
Thông dịch y tế tốt giúp gia đình có tiếng nói thật trong quyết định. Khi gia đình hiểu, họ có thể hỏi, đồng ý, từ chối, xin thêm thời gian hoặc chuẩn bị hỗ trợ cho trẻ. Đó là nền tảng của chăm sóc an toàn trong bối cảnh đa ngôn ngữ.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra nguyên tắc làm việc với thông dịch viên và giao tiếp đáp ứng văn hóa.