Một số trẻ sau khi khám bệnh, nhập viện, tiêm, lấy máu hoặc làm thủ thuật trở nên rất sợ bệnh viện. Trẻ có thể khóc khi thấy áo blouse, từ chối vào phòng khám, hoảng khi bị chạm hoặc mất ngủ trước lịch hẹn. Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, trải nghiệm y tế có thể càng khó vì cảm giác, ngôn ngữ và khả năng dự đoán hạn chế.

Nỗi sợ này không nên bị xem là trẻ làm quá. Nó cần được hiểu và chuẩn bị tốt hơn.

Sang chấn y tế ở trẻ em không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng lời. Trẻ có thể né tránh bệnh viện, nổi nóng khi thấy dụng cụ y tế, bám chặt người chăm sóc, mất ngủ trước lịch hẹn hoặc phản ứng mạnh khi bị chạm vào cơ thể. Với trẻ gặp khó khăn giao tiếp, hành vi đó có thể là cách duy nhất để nói rằng cơ thể đang nhớ một trải nghiệm đáng sợ.

Báo trước giúp trẻ có cảm giác kiểm soát

Gia đình có thể dùng hình ảnh, câu chuyện ngắn hoặc lịch trình để nói trẻ sẽ đi đâu, ai sẽ gặp, có thể đau ở bước nào và khi nào kết thúc. Không nên nói “không đau đâu” nếu có thể đau, vì trẻ sẽ mất niềm tin.

Thành thật nhưng bình tĩnh giúp trẻ chuẩn bị tốt hơn.

Thông tin cần vừa đủ với tuổi và khả năng hiểu. Nếu nói quá chi tiết, trẻ có thể lo hơn. Nếu nói quá ít hoặc nói sai, trẻ mất cảm giác an toàn. Gia đình có thể dùng câu ngắn, hình ảnh, lịch trình hoặc chơi giả lập để trẻ biết thứ tự: đi đến đâu, chờ ở đâu, ai sẽ khám, bước nào có thể khó chịu và sau đó được nghỉ thế nào.

Khi có thủ thuật có thể đau, nên nói thật bằng ngôn ngữ nhẹ nhàng. Trẻ cần biết người lớn không lừa mình. Niềm tin này rất quan trọng cho những lần khám sau, nhất là với trẻ cần theo dõi y tế lâu dài.

Cho trẻ lựa chọn nhỏ

Trong giới hạn an toàn, trẻ có thể chọn tay nào đo huyết áp, ngồi ghế nào, mang theo vật trấn an, nghe nhạc hay nhìn đi chỗ khác. Lựa chọn nhỏ giúp trẻ bớt cảm giác bị kiểm soát hoàn toàn.

Nhân viên y tế nếu được báo trước về cách giao tiếp của trẻ có thể điều chỉnh lời nói, tốc độ và môi trường.

Lựa chọn nhỏ không làm mất an toàn y tế. Nó giúp trẻ cảm thấy mình vẫn có một phần quyền với cơ thể. Trẻ có thể chọn đếm đến mấy, cầm tay ai, nhìn tranh nào, nghe nhạc hay không, hoặc muốn được báo trước trước khi chạm vào người. Những lựa chọn này cần được thống nhất với nhân viên y tế để không cản trở thủ thuật cần thiết.

Gia đình cũng có thể chuẩn bị một bản tóm tắt ngắn cho phòng khám: trẻ hiểu ngôn ngữ nào, điều gì làm trẻ sợ, cách trấn an nào hiệu quả, trẻ có nhạy cảm giác không, và có thông tin y tế khẩn cấp nào cần biết. Bản tóm tắt càng rõ, nhân viên càng ít phải đoán trong buổi khám.

Khi không thể tránh điều khó

Có những thủ thuật không thể bỏ qua. Trong trường hợp đó, mục tiêu không phải là làm trẻ hoàn toàn vui vẻ, mà là giảm cảm giác bị bất ngờ, bị giữ chặt hoặc bị bỏ rơi. Người lớn nên nói trước điều gì sẽ xảy ra, ai ở cạnh trẻ và khi nào kết thúc. Nếu cần giữ trẻ vì an toàn, sau đó càng cần giải thích lại bằng cách phù hợp.

Không nên dùng lời đe dọa như "không ngoan thì bác sĩ tiêm" hoặc "đừng khóc nữa". Những câu này có thể làm trẻ sợ y tế hơn. Bác sĩ, điều dưỡng và phòng khám nên được giới thiệu như nơi giúp cơ thể, không phải nơi trừng phạt.

Sau trải nghiệm y tế cần phục hồi

Sau một lần khám khó, trẻ có thể cần thời gian nghỉ và lời giải thích lại. Gia đình có thể ghi điều gì đã giúp, điều gì làm trẻ sợ hơn để chuẩn bị lần sau.

Hỗ trợ y tế tốt không chỉ là hoàn thành thủ thuật. Nó là giúp trẻ giữ được niềm tin rằng người lớn sẽ bảo vệ mình trong lúc khó.

Sau buổi khám, người lớn có thể giúp trẻ kể lại câu chuyện theo thứ tự bình tĩnh: đã đi đâu, việc khó là gì, ai đã giúp, và bây giờ cơ thể an toàn. Nếu trẻ không muốn nói ngay, hãy cho thời gian. Một số trẻ cần chơi lại, vẽ lại hoặc dùng hình ảnh để hiểu chuyện đã xảy ra.

Nếu nỗi sợ kéo dài đến mức trẻ không thể đi khám cần thiết, mất ngủ nhiều, hoảng loạn khi thấy dụng cụ y tế hoặc có nguy cơ bỏ chạy, gia đình nên trao đổi với bác sĩ, nhà tâm lý hoặc chuyên viên phù hợp. Hỗ trợ tâm lý không phải là làm quá; nó có thể giúp trẻ tiếp cận chăm sóc y tế an toàn hơn.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra chăm sóc trẻ, trải nghiệm y tế và hỗ trợ gia đình.