Một số khó khăn của trẻ chỉ hiện rõ trong môi trường thật: ở nhà, nhà trẻ, mẫu giáo, trường học hoặc nơi trẻ sinh hoạt hằng ngày. Trẻ có thể làm được trong phòng trị liệu nhưng khó ở lớp, hoặc bình tĩnh ở nhà nhưng quá tải ở nhà trẻ. Vì vậy, Nhật Bản có các dạng hỗ trợ thăm viếng, trong đó chuyên viên hoặc nhân viên hỗ trợ đến môi trường của trẻ để quan sát, tư vấn và phối hợp.
Tên dịch vụ, đối tượng, thủ tục và cách dùng có thể khác nhau theo địa phương. Gia đình cần hỏi cơ quan địa phương, nơi tư vấn hoặc cơ sở hỗ trợ để biết dịch vụ nào phù hợp. Bài viết này giúp gia đình hiểu mục đích của thăm viếng và chuẩn bị thông tin trước khi sử dụng.
Khi nào hỗ trợ thăm viếng hữu ích
Hỗ trợ thăm viếng có thể hữu ích khi trẻ làm được ở phòng trị liệu nhưng khó ở lớp, khi giáo viên muốn biết cách điều chỉnh môi trường, khi gia đình cần xem lại sinh hoạt ở nhà, hoặc khi cần kết nối giữa nhiều người lớn quanh trẻ. Điểm mạnh của thăm viếng là người hỗ trợ nhìn thấy bối cảnh thật, nơi hành vi và kỹ năng của trẻ thật sự xảy ra.
Ví dụ, chuyên viên có thể quan sát giờ ăn ở nhà trẻ, cách trẻ chuyển hoạt động trong lớp, nơi trẻ quá tải vì tiếng ồn, cách trẻ dùng thẻ giao tiếp hoặc cách người lớn đưa yêu cầu. Sau đó, nhóm hỗ trợ có thể bàn cách thay đổi nhỏ trong môi trường. Mục tiêu không phải là tìm lỗi của gia đình hay giáo viên, mà là tìm rào cản và cách hỗ trợ thực tế hơn.
Việc quan sát cần có mục tiêu rõ
Trước buổi thăm viếng, gia đình và nơi tiếp nhận nên thống nhất muốn quan sát điều gì. Nếu mục tiêu quá rộng như “xem trẻ thế nào”, buổi quan sát dễ thành ghi nhận chung chung. Mục tiêu cụ thể hơn có thể là xem vì sao trẻ khó ăn trưa, điều gì xảy ra trước khi trẻ chạy khỏi lớp, trẻ dùng AAC ở giờ chơi ra sao hoặc bàn ghế có làm trẻ khó viết không.
Gia đình có thể ghi trước điều đang lo, điều đã thử, thời điểm khó nhất, điều giúp trẻ bình tĩnh và người cần được phối hợp. Nếu có video hoặc ghi chú, chỉ chia sẻ phần cần thiết và phù hợp với quy định. Video của trẻ là dữ liệu cá nhân, nên cần nói rõ ai được xem và dùng cho mục đích gì.
Bảo mật và quan hệ trong lớp cần được giữ
Khi người ngoài đến quan sát nhà trẻ hoặc trường học, không chỉ trẻ mà cả bạn học và giáo viên cũng có quyền riêng tư. Việc quan sát nên có sự đồng thuận phù hợp và tránh làm trẻ bị chú ý quá mức. Nếu trẻ đủ hiểu, người lớn nên giải thích ngắn rằng có người đến để cùng tìm cách hỗ trợ, không phải để phán xét trẻ.
Thông tin sau buổi thăm viếng cũng cần chia sẻ đúng phạm vi. Không phải mọi chi tiết về gia đình hoặc lớp học đều cần đưa vào báo cáo. Khuyến nghị nên tập trung vào điều có thể làm: thay đổi chỗ ngồi, cách báo trước, thẻ xin nghỉ, điều chỉnh tiếng ồn, cách phối hợp giữa nhà và trường hoặc bước theo dõi tiếp theo.
Sau buổi thăm viếng cần có bước rõ
Sau buổi thăm viếng, gia đình nên hỏi khuyến nghị nào có thể thực hiện ngay, ai chịu trách nhiệm và khi nào xem lại. Một lời khuyên chung chung sẽ khó duy trì nếu không gắn với việc cụ thể. Nếu khuyến nghị cần sự đồng ý của trường, cơ quan địa phương hoặc chuyên viên khác, cần biết ai sẽ liên hệ.
Hỗ trợ thăm viếng có giá trị nhất khi nó giúp môi trường thay đổi, dù chỉ một chút. Trẻ không nên là người duy nhất phải thích nghi với mọi rào cản. Khi người lớn cùng nhìn môi trường thật, kế hoạch hỗ trợ có cơ hội trở nên gần với đời sống của trẻ hơn.
Hỏi rõ vai trò của người đến thăm
Trước khi sử dụng hỗ trợ thăm viếng, gia đình nên hỏi người đến thăm có vai trò gì: quan sát, tư vấn cho giáo viên, hỗ trợ gia đình, kết nối cơ quan, hay đề xuất điều chỉnh môi trường. Vai trò khác nhau sẽ dẫn đến cách chuẩn bị khác nhau. Nếu gia đình mong người đó trực tiếp dạy trẻ nhưng dịch vụ chủ yếu là tư vấn môi trường, kỳ vọng có thể bị lệch.
Cũng nên hỏi sau buổi thăm có báo cáo không, báo cáo gửi cho ai, gia đình có được xem không và thông tin sẽ được lưu thế nào. Những câu hỏi này giúp gia đình hiểu quyền riêng tư và quyền tham gia của mình trong quá trình hỗ trợ. Với gia đình cần thông dịch, nên hỏi trước khả năng hỗ trợ ngôn ngữ.
Dùng kết quả thăm viếng để sửa một điểm nhỏ trước
Sau buổi thăm, có thể có nhiều khuyến nghị. Nếu cố làm tất cả cùng lúc, gia đình và trường dễ quá tải. Nên chọn một hoặc hai thay đổi có tác động rõ và dễ thử, như báo trước chuyển hoạt động, đặt chỗ ngồi ít ồn hơn, chuẩn bị thẻ xin nghỉ, đổi cách đưa chỉ dẫn hoặc điều chỉnh giờ ăn.
Sau một thời gian ngắn, nhóm hỗ trợ có thể xem thay đổi đó có giúp trẻ tham gia hơn không. Nếu có, tiếp tục mở rộng. Nếu không, cần xem lại giả định ban đầu. Giá trị của thăm viếng nằm ở vòng quan sát, thử, xem lại, chứ không chỉ ở việc có thêm một bản báo cáo.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra các chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật và hỗ trợ thăm viếng tại Nhật Bản.