Cắt tóc, khám răng, chụp ảnh giấy tờ hoặc đi cửa hàng sửa kính đều là dịch vụ cộng đồng bình thường. Nhưng với trẻ nhạy cảm cảm giác, khó giao tiếp hoặc sợ người lạ chạm vào cơ thể, những việc này có thể rất khó.

Người lớn thường chỉ muốn hoàn thành nhanh. Trẻ lại cần hiểu điều gì sắp xảy ra và có cách báo khi quá sức.

Những dịch vụ này nhìn có vẻ nhỏ, nhưng lại chạm vào nhiều yếu tố khó: âm thanh, mùi, ánh sáng, người lạ, chờ đợi, chạm vào cơ thể và kỳ vọng phải ngồi yên. Nếu người lớn chỉ cố "làm cho xong", trẻ có thể học rằng dịch vụ cộng đồng là nơi mình mất quyền kiểm soát.

Chia hoạt động thành các bước có thể dự đoán

Trước khi cắt tóc, gia đình có thể cho trẻ xem ảnh tiệm, ghế, áo choàng, kéo, tông đơ hoặc âm thanh sẽ nghe. Nếu trẻ sợ, lần đầu có thể chỉ đến nhìn, chào người cắt tóc và ra về.

Từng bước nhỏ giúp trẻ xây dựng cảm giác kiểm soát. Với nhiều trẻ, cảm giác bị giữ chặt bất ngờ còn đáng sợ hơn chính việc cắt tóc.

Gia đình có thể luyện trước bằng cách chạm nhẹ vào tóc, choàng khăn ở nhà, nghe thử âm thanh tông đơ ở khoảng cách xa hoặc xem người khác cắt tóc. Nếu trẻ dùng hình ảnh, có thể chuẩn bị chuỗi hình ngắn. Nếu trẻ cần biết thời gian, đồng hồ hoặc bộ đếm có thể giúp trẻ thấy việc này sẽ kết thúc.

Không phải trẻ nào cũng cần hoàn thành toàn bộ dịch vụ trong một lần. Với trẻ rất sợ, mục tiêu đầu tiên có thể là bước vào tiệm, ngồi ghế vài giây, hoặc để người thợ nói chuyện từ xa. Những bước này có giá trị vì chúng xây niềm tin cho lần sau.

Trao đổi trước với người cung cấp dịch vụ

Gia đình có thể nói ngắn gọn rằng trẻ cần thêm thời gian, không thích âm thanh lớn, cần báo trước khi chạm vào đầu hoặc cần nghỉ giữa chừng. Một người thợ hiểu điều này có thể điều chỉnh nhịp tốt hơn.

Nếu nơi dịch vụ không tôn trọng trẻ hoặc trách mắng gia đình, gia đình có quyền tìm nơi khác. Dịch vụ cộng đồng nên phục vụ con người, không chỉ hoàn thành thủ tục.

Trao đổi trước nên ngắn và hành động được. Gia đình có thể nói trẻ cần được báo trước khi chạm, không chịu được tiếng máy lớn, cần nghỉ giữa chừng, hoặc có thể không trả lời khi căng. Không cần kể toàn bộ chẩn đoán nếu không cần. Điều người cung cấp dịch vụ cần là cách tương tác an toàn.

Với trẻ lớn, quyền riêng tư càng quan trọng. Không nên giải thích về khó khăn của trẻ trước mặt nhiều người nếu trẻ thấy xấu hổ. Có thể gọi điện trước, ghi chú ngắn hoặc nói riêng với nhân viên. Tôn trọng trẻ trong quá trình chuẩn bị cũng là một phần của kỹ năng cộng đồng.

Khi cần dừng lại giữa chừng

Có lúc dừng lại là lựa chọn đúng. Nếu trẻ hoảng loạn, có nguy cơ làm đau mình hoặc người khác, hoặc người cung cấp dịch vụ mất bình tĩnh, cố hoàn thành có thể làm lần sau khó hơn. Gia đình có thể thanh toán phần đã làm, hẹn lại hoặc chọn cách khác an toàn hơn.

Dừng lại không có nghĩa là bỏ cuộc. Sau đó, gia đình có thể ghi điều gì quá khó: âm thanh, chạm vào đầu, áo choàng, mùi hóa chất, người lạ đứng sau lưng hay thời gian chờ. Khi biết điểm khó, lần sau có thể điều chỉnh chính xác hơn.

Giữ phẩm giá của trẻ trong lúc hỗ trợ

Không nên nói về trẻ như thể trẻ không có mặt. Nếu trẻ có thể chọn, hãy cho trẻ chọn khăn, vị trí ngồi, kiểu nhắc hoặc phần thưởng nhỏ sau khi hoàn thành. Lựa chọn nhỏ giúp trẻ cảm thấy mình được tham gia.

Kỹ năng dùng dịch vụ cộng đồng cần thời gian. Mỗi lần bớt sợ hơn một chút đã là tiến bộ đáng ghi nhận.

Phẩm giá cũng nằm ở cách người lớn kể lại trải nghiệm. Không nên biến khó khăn của trẻ thành chuyện cười hoặc lời xin lỗi quá mức với người ngoài. Gia đình có thể cảm ơn người hỗ trợ, nhưng không cần nói như thể sự hiện diện của trẻ là phiền phức.

Khi trẻ được chuẩn bị và được tôn trọng trong những dịch vụ nhỏ, trẻ học rằng cộng đồng có thể là nơi mình tham gia được. Đó là nền cho những hoạt động lớn hơn như đi khám, làm giấy tờ, dùng phương tiện công cộng hoặc tham gia sự kiện.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra quyền tham gia, hỗ trợ gia đình và cách giảm rào cản trong cộng đồng.