Trước khi nói rõ, trẻ đã dùng cơ thể để giao tiếp. Trẻ vươn tay, đưa đồ, lắc đầu, vẫy tay, chỉ, kéo người lớn hoặc nhìn qua lại giữa người và vật. Những cử chỉ này không phải phần phụ của ngôn ngữ. Chúng là một phần quan trọng của cách trẻ học kết nối với người khác.
Khi gia đình lo trẻ chậm nói, việc quan sát cử chỉ rất cần thiết. Một trẻ chưa nói nhiều nhưng dùng nhiều cử chỉ để yêu cầu, chia sẻ và tương tác có bức tranh khác với trẻ ít cử chỉ và ít phản ứng xã hội. Cả hai đều cần được nhìn kỹ, nhưng hướng hỗ trợ có thể khác nhau.
Chỉ tay có nhiều ý nghĩa
Trẻ có thể chỉ để xin đồ, như chỉ vào bánh. Trẻ cũng có thể chỉ để chia sẻ, như chỉ máy bay cho người lớn nhìn cùng. Hai kiểu chỉ này đều quan trọng, nhưng kiểu chia sẻ cho thấy trẻ đang muốn kéo người khác vào trải nghiệm của mình.
Gia đình nên chú ý trẻ có nhìn người lớn khi chỉ không, có kiểm tra xem người lớn có thấy không, có vui khi người lớn đáp lại không. Những chi tiết nhỏ này giúp hiểu ý định giao tiếp của trẻ.
Nếu trẻ chưa chỉ, gia đình có thể làm mẫu trong tình huống vui. Người lớn chỉ vào đồ thật sự thú vị, nói ngắn và chờ. Không nên cầm tay trẻ ép chỉ quá nhiều, vì trẻ có thể học động tác mà chưa hiểu mục đích giao tiếp.
Cử chỉ giúp trẻ giao tiếp khi lời nói chưa đủ
Một số trẻ biết mình muốn gì nhưng chưa nói được. Nếu không có cử chỉ, trẻ có thể khóc, kéo mạnh, giật đồ hoặc bỏ đi. Dạy và đáp lại cử chỉ giúp trẻ có cách giao tiếp an toàn hơn trong giai đoạn lời nói đang phát triển.
Gia đình có thể dùng những cử chỉ đơn giản trong sinh hoạt, như đưa tay xin thêm, vẫy chào, gật đầu, lắc đầu, đưa đồ để nhờ mở, hoặc chỉ vào hình lựa chọn. Khi trẻ dùng cử chỉ, người lớn nên nói kèm từ tương ứng. Ví dụ, trẻ đưa cốc thì người lớn nói con muốn nước.
Điều này không làm trẻ lười nói. Trái lại, cử chỉ thường giúp trẻ hiểu rằng giao tiếp có hiệu quả, và lời nói có thể được gắn vào tình huống có ý nghĩa.
Khi cử chỉ ít hoặc mất đi
Nếu trẻ ít dùng cử chỉ, không chỉ, không vẫy tay, không đưa đồ để chia sẻ, hoặc từng có cử chỉ rồi giảm rõ, gia đình nên trao đổi với chuyên viên. Đặc biệt, mất kỹ năng đã có là thông tin cần được xem xét sớm.
Gia đình cũng nên kiểm tra nghe nếu trẻ ít phản ứng với lời gọi hoặc âm thanh. Giao tiếp bằng cử chỉ, nghe và hiểu lời liên quan chặt chẽ với nhau. Không nên chỉ tập nói mà bỏ qua nền tảng này.
Cử chỉ là cây cầu giữa cơ thể, quan hệ và ngôn ngữ. Khi người lớn biết nhìn và đáp lại cử chỉ, trẻ có thêm con đường để bước vào giao tiếp.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra cách mô tả cử chỉ giao tiếp, chỉ tay, mốc phát triển và quan hệ giữa cử chỉ với ngôn ngữ.