Kết thúc buổi trị liệu là thời điểm dễ bị xem nhẹ. Nhưng với nhiều trẻ, dừng hoạt động yêu thích, rời phòng quen hoặc chuyển sang về nhà có thể rất khó. Nếu kết thúc đột ngột, trẻ có thể khóc, chạy, ném đồ hoặc bám lại.

Kết thúc tốt giúp trẻ học cách chuyển hoạt động và giữ cảm giác an toàn cho lần sau.

Báo trước bằng nhiều cách

Chuyên viên có thể dùng timer, lịch hình ảnh, câu ngắn hoặc nghi thức quen như cất đồ, chọn nhãn dán, nói lời chào. Trẻ cần biết còn bao lâu và việc gì xảy ra tiếp theo.

Nếu trẻ thường khó khi kết thúc, cần chuẩn bị từ giữa buổi, không đợi đến phút cuối.

Với trẻ chưa hiểu thời gian, “còn năm phút” có thể không rõ. Có thể dùng số lượt, số mảnh ghép còn lại, một bài hát hoặc hình “xong rồi”. Điều quan trọng là tín hiệu kết thúc phải được dùng nhất quán để trẻ dần tin rằng hoạt động có trình tự, không bị cắt đột ngột.

Tổng kết ngắn và tích cực

Chuyên viên có thể nói một điều trẻ đã làm được và một việc sẽ thử lần sau. Không cần giảng dài. Với trẻ nhỏ, một hình ảnh hoặc câu rất ngắn có thể đủ.

Phụ huynh cũng cần nghe điểm chính, nhưng nên tránh kéo dài cuộc trao đổi khi trẻ đã sẵn sàng rời đi.

Nếu cần trao đổi dài với phụ huynh, nên có cách tách khỏi thời điểm trẻ phải chờ. Có thể ghi vài dòng, hẹn trao đổi riêng hoặc nói khi trẻ đã có hoạt động chuyển tiếp an toàn. Một cuộc trao đổi chuyên môn hữu ích nhưng kéo dài trong lúc trẻ mệt có thể làm phần kết thúc trở nên khó hơn.

Có kế hoạch cho chuyển tiếp ra ngoài

Một số trẻ cần hoạt động cầu nối như mang một hình về nhà, uống nước, đi toilet hoặc chọn đường ra. Nếu trẻ quá tải sau buổi trị liệu, gia đình và chuyên viên nên xem lại cường độ buổi.

Kết thúc buổi trị liệu không phải là phần phụ. Nó là một cơ hội dạy chuyển tiếp trong đời sống thật.

Không dùng kết thúc như hình phạt

Nếu trẻ gặp khó trong buổi, người lớn đôi khi nói “không làm thì kết thúc” hoặc “hết chơi vì con không nghe”. Cách này có thể làm trẻ hiểu kết thúc là mất mát hoặc bị phạt. Khi đó, những buổi sau trẻ dễ lo hơn mỗi khi thấy dấu hiệu dọn đồ.

Nếu cần dừng hoạt động vì an toàn, chuyên viên vẫn nên giải thích ngắn: hoạt động này đang không an toàn, mình dừng và chuyển sang cách khác. Kết thúc rõ ràng và bình tĩnh giúp trẻ hiểu giới hạn mà không bị xấu hổ.

Ghi lại điều giúp trẻ rời buổi tốt hơn

Với trẻ thường khó chuyển tiếp, chuyên viên và gia đình nên ghi điều gì đã giúp: báo trước sớm hơn, ít hoạt động cuối buổi hơn, có đồ vật chuyển tiếp, ra bằng lối ít ồn, hay phụ huynh chờ ở vị trí quen. Những chi tiết này nên được dùng lại, không để mỗi buổi kết thúc như một thử nghiệm mới.

Khi trẻ rời buổi trong trạng thái tương đối ổn, ký ức về trị liệu cũng an toàn hơn. Điều này quan trọng cho động lực dài hạn. Trẻ không chỉ nhớ mình đã làm gì trong buổi, mà còn nhớ cảm giác người lớn đã giúp mình rời khỏi hoạt động ra sao.

Chuẩn bị phụ huynh cho đoạn sau buổi

Nhiều trẻ giữ mình trong buổi trị liệu rồi mệt khi ra khỏi phòng. Phụ huynh cần biết điều này có thể xảy ra để không hiểu nhầm rằng buổi trị liệu thất bại. Chuyên viên có thể nói trước rằng sau buổi trẻ cần nước, yên tĩnh, ít câu hỏi hoặc đường về quen thuộc. Một hướng dẫn nhỏ như vậy giúp gia đình xử lý đoạn chuyển tiếp ngoài phòng trị liệu.

Nếu trẻ thường bùng nổ trên đường về, cần xem lại cả cường độ buổi, thời điểm kết thúc, hoạt động cuối và yêu cầu của gia đình sau buổi. Có thể trẻ cần kết thúc bằng hoạt động điều hòa hơn, hoặc cần vài phút chuyển tiếp trước khi phụ huynh hỏi chuyện. Kết thúc tốt không dừng ở cửa phòng; nó nối sang đời sống sau buổi.

Xem lại khi trẻ luôn khó rời đi

Nếu trẻ luôn phản ứng mạnh khi kết thúc, không nên chỉ coi đó là tính cách. Cần hỏi trẻ có hiểu trình tự không, hoạt động cuối có quá hấp dẫn không, buổi có quá dài không, hay trẻ lo về điều xảy ra sau đó. Một trẻ không muốn rời phòng có thể đang tránh môi trường ngoài phòng, không chỉ muốn chơi thêm.

Chuyên viên và gia đình có thể thử thay đổi một yếu tố trong vài buổi rồi quan sát. Ví dụ, báo trước sớm hơn, giảm đồ chơi quá hấp dẫn ở cuối buổi, hoặc cho trẻ chọn một việc nhỏ để làm khi ra ngoài. Khi dữ liệu rõ hơn, kế hoạch kết thúc sẽ bớt dựa vào đoán.

Nguồn tham khảo

Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra hỗ trợ chuyển hoạt động, hỗ trợ trực quan và trị liệu trẻ em.