Động đất, bão, mất điện, đi lạc, tai nạn hoặc bệnh đột ngột đều có thể làm sinh hoạt của trẻ bị đảo lộn. Với trẻ cần hỗ trợ phát triển, thay đổi bất ngờ, tiếng còi, nơi đông người, thiếu đồ quen hoặc không hiểu hướng dẫn có thể làm tình huống khó hơn. Vì vậy, chuẩn bị khẩn cấp cần bao gồm cả nhu cầu phát triển và giao tiếp của trẻ.
Gia đình không cần chuẩn bị hoàn hảo trong một ngày. Điều quan trọng là có bộ thông tin cơ bản, đồ dùng thiết yếu và cách liên lạc rõ ràng.
Chuẩn bị thông tin mà người khác có thể hiểu nhanh
Một thẻ thông tin có thể ghi tên trẻ, ngày sinh, ngôn ngữ trẻ hiểu, cách trẻ giao tiếp, dị ứng, thuốc đang dùng, bệnh lý quan trọng, người liên hệ, điều làm trẻ sợ và điều giúp trẻ bình tĩnh. Nếu gia đình dùng tiếng Việt ở nhà nhưng sống tại Nhật Bản, nên cân nhắc chuẩn bị bản tiếng Nhật đơn giản để đưa cho trường, nơi trú tránh hoặc nhân viên hỗ trợ khi cần.
Với trẻ không nói hoặc khó nói khi căng thẳng, ảnh, ký hiệu, thẻ lựa chọn hoặc ứng dụng giao tiếp có thể rất quan trọng. Đừng giả định trẻ sẽ nói được trong lúc khẩn cấp chỉ vì bình thường trẻ nói được.
Gia đình cũng nên thống nhất ai đón trẻ, điểm gặp ở đâu, nếu điện thoại mất sóng thì làm gì. Trường học và nơi trị liệu cần biết thông tin liên lạc mới nhất.
Đồ dùng khẩn cấp nên có phần dành riêng cho trẻ
Bên cạnh nước, thức ăn, đèn, pin, giấy tờ và thuốc, trẻ có thể cần đồ giúp điều chỉnh cảm giác như tai nghe chống ồn, đồ chơi nhỏ, khăn quen, thức ăn an toàn, hình lịch trình, tã, đồ vệ sinh hoặc thuốc dự phòng theo hướng dẫn y tế. Nếu trẻ kén ăn hoặc có dị ứng, cần chuẩn bị kỹ hơn vì nơi trú tránh có thể không có món phù hợp.
Ở Nhật Bản, hướng dẫn phòng thiên tai và nơi sơ tán có thể khác theo địa phương. Gia đình nên kiểm tra thông tin của thành phố, phường hoặc trường, đặc biệt nếu cần hỗ trợ bằng tiếng Việt, tiếng Nhật dễ hiểu hoặc ngôn ngữ khác.
Sau khi chuẩn bị, cần tập thử nhẹ nhàng. Ví dụ, cùng trẻ xem túi khẩn cấp, thử đeo tai nghe, đi bộ đến điểm gặp hoặc xem ảnh nơi trú tránh. Tập thử không nên làm trẻ sợ, mà giúp tình huống bớt lạ nếu một ngày cần dùng thật.
Gia đình nên xem lại kế hoạch khẩn cấp khi trẻ lớn hơn hoặc khi chuyển nhà, đổi trường, đổi thuốc, đổi số điện thoại. Một thẻ thông tin cũ có thể gây rối trong lúc cần nhanh. Việc kiểm tra định kỳ có thể gắn với một thời điểm dễ nhớ, như đầu năm học hoặc sau khi gia hạn giấy tờ quan trọng.
Nếu trẻ có nguy cơ đi lạc, kế hoạch khẩn cấp cần nói rõ nơi cần tìm trước, người gọi ai và thông tin nào đưa cho trường hoặc hàng xóm tin cậy. Trong thiên tai hoặc nơi đông người, trẻ có thể không phản ứng như lúc bình thường. Chuẩn bị tốt là giảm số quyết định phải đưa ra trong lúc mọi người đều đang căng thẳng.
Kế hoạch cần được chia sẻ vừa đủ với người xung quanh
Một kế hoạch chỉ nằm trong đầu cha mẹ sẽ khó dùng khi sự cố xảy ra ở trường, nơi trị liệu hoặc lúc người khác đang trông trẻ. Gia đình nên chia sẻ phần cần thiết với giáo viên, người đưa đón, người thân hoặc hàng xóm tin cậy: trẻ hiểu ngôn ngữ nào, dễ hoảng vì điều gì, có nguy cơ đi lạc không, cần gọi ai và thông tin y tế quan trọng nào cần biết.
Chia sẻ vừa đủ nghĩa là không kể mọi chi tiết riêng tư. Người xung quanh cần thông tin để bảo vệ trẻ, không cần toàn bộ lịch sử chẩn đoán hay chuyện gia đình. Khi ranh giới rõ, gia đình dễ nhờ hỗ trợ hơn mà vẫn bảo vệ phẩm giá của trẻ.
Luyện tập nên nhẹ và có thể dự đoán
Một số trẻ có thể sợ nếu người lớn diễn tập thiên tai quá thật hoặc nói nhiều về nguy hiểm. Gia đình có thể luyện bằng bước nhỏ: xem ảnh túi khẩn cấp, thử đi đến điểm hẹn, tập đưa thẻ thông tin, nghe âm thanh cảnh báo ở âm lượng thấp nếu phù hợp, hoặc chơi vai gọi người lớn giúp. Mục tiêu là làm tình huống bớt lạ, không làm trẻ thêm lo.
Sau mỗi lần luyện, người lớn nên quan sát trẻ có bình tĩnh hơn không, phần nào quá khó và cần điều chỉnh gì. Kế hoạch khẩn cấp tốt không phải là kế hoạch dài nhất, mà là kế hoạch người thật có thể dùng khi mệt, sợ và thời gian ít.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra chuẩn bị khẩn cấp, an toàn cho trẻ có khuyết tật và thông tin phòng thiên tai tại Nhật Bản.